وجود دارند ، بنابراين لازم مىآمد كه به كمك كربن آن را تصفيه كنند ، به اين منظور ذغال چوب بهكار مىبردند كه غالبا در جنگلهاى مجاور به سهولت تهيه مىشد و به اين تدبير در انتهاى كوره تودهاى از آهن يا فولاد گرد مىآمد ، آنگاه مىبايست اين توده را به شدت بكوبند تا بتوانند حداكثر مقدار فلز سوخته يا كف فلز را كه همراه آن جمع مىشد خارج سازند . كوبيدن فلز عموما به وسيلهء چكش بزرگ يا پتكى به عمل مىآمد كه خود آن با كمك نيروى آب متحرك بود . . . اگر مقدار ناچيزى زغال بر آهن بيفزايند ، فلزى به نام فولاد بهدست مىآيد كه سختتر و قابليت مقاومت بيشترى دارد ، به احتمال قوى بايد مالكيت اين اختراع را به مردم هند نسبت داد . . . فولاد هندى به خارج صادر مىشد و ايرانيان آن را در همهجا شايع كردند ؛ و اين همانست كه اروپائيان به نام فولاد دمشق مىشناختند . كارگاههاى شهر دمشق همچون كارگاههاى بغداد و اصفهان از اين فولاد شمشيرهاى آبدار خارق العادهاى ساختند كه در همهجا شهرت يافت و پيروزى مسلمانان را در جهان تأمين كرد ، آنگاه فن جديد فلزكارى در اروپا رواج يافت . . . پيشرفت شايستهاى كه در بهرهبردارى از نيروى آب به عمل مىآمد ، بيش از پيش در ترقى مداوم تهيهء آهن مؤثر واقع شد ؛ اين نيرو نهفقط چكشهاى بزرگ و پتكها را به حركت درمىآورد ، بلكه دستگاههاى دميدن را اعم از آنها كه متعلق به كوره يا به ريختهگرى بود به كار وامىداشت و به اين وسيله حرارتهاى بزرگترى بهدست مىآمد كه عمل جذب ذغال را تشديد مىكرد و اين تشديد تا آنجا ادامه يافت كه روزى از كوره نه فولاد و نه آهن ، بلكه چدن خارج شد . . . آنگاه فلزكاران به بنا نهادن كورهها پرداختند ، اين كورهها كه در ابتدا به وسيلهء دم كار مىكردند و سه متر ارتفاع داشتند ، در آخر قرن ، طولشان به 5 متر رسيد و كمكم تبديل به كورهء مرتفع گرديد كه مىتوانست 750 كيلوگرم چدن در هر روز توليد كند .
اين ترقى كيفى و كمى نهتنها موجب رواج فوق العادهء اسباب و ابزار معمولى شد ، بلكه موجب ايجاد سلسلهاى از ادوات و ماشينهاى جديد گرديد و از مجارى آب گرفته تا اولين نمونه از لباس غواصى ( سال 1405 ) به وسيلهء فلز ساخته شد . » « 1 »
عوامل پيشرفت اروپائيان و تفوق غرب بر شرق
سه پيشرفت عظيم در پايان قرون وسطا
به عقيدهء پير روسو آخرين ادوار « قرون وسطا دوران ايجاد و پيدايش فنون بود كه پيشرفت در آن با كندى انجام مىگرفت . معهذا هر قدر اين دوران به انتهاى خود نزديك مىشد ، طى آن اختراعات صنعتى فراوانتر از پيش و با سرعت و تعجيل بيشترى به وجود
هامش
( 1 ) - پير روسو ، تاريخ صنايع و اختراعات ، ترجمهء حسن صفارى ، از ص 147 به بعد . ( به اختصار )