آغاز ابداعات فنى اروپائيان در اواخر قرون وسطا
به عقيدهء پير روسو : « دورانى كه از سال هزار ميلادى شروع مى - شود و به انتهاى قرون وسطا ختم مىشود ، يكى از ادوار بزرگ فراوانى پيشرفتهاى فنى بوده است . اختراعاتى كه اكنون از آنها گفتگو خواهد شد ، به نسبت بزرگى از رنجهاى آدمى كاستند و در بسيارى موارد موجب شدند كه بتوانيم به جاى نيروى محرك انسانى ، قدرت حيوانات و نيروى اسب و باد را مورد استفاده قرار دهيم ؛ از طرف ديگر ، چون از لحاظ كميت ، كارگر كافى براى انجام نقشههاى بزرگ وجود نداشت ، مجبور شدند كه با سرعت بيشترى در ترقى « ماشينيسم » بكوشند تا بتوانند منابع جديدى از انرژى بهوجود آورند كه جانشين نيروى آدمى شود . . . تجهيز قواى محرك طبيعى ، يعنى نيروى آب و باد ، ترقى قاطعى بود ، و دوران جديدى را در تاريخ بشريت افتتاح كرد ، زيرا اولا مقام آدمى را ترقى داد و نوع بشر را كه تا آن هنگام ، خود ، همچون موتورهاى سادهاى بهكار مىرفت ، به ادارهكننده و بازرس ماشين تبديل ساخت ، ثانيا از آنجا كه قواى محرك جديد امكان استفاده از نيروهاى بزرگى را ميسر مىساخت ، وسيلهء پيدايش صنايع بزرگ واقعى گرديد كه حاصل آن بالا بردن سطح مدنيت آدمى بوده است . چنان كه ديدهايم و مىدانيم ، استفاده از نيروى آب در اسكندريه به وسيلهء ارشميدس معمول شده بود ، ليكن چنين به نظر مى - رسد كه نيروى باد خيلى ديرتر از آن تحت ارادهء آدمى درآمده و درواقع اگر فحواى بعضى مدارك قديمى را مأخذ قرار دهيم ، اولين آسياهاى بادى اروپايى در حدود سال 1105 ميلادى در نواحى « نورماندى » معمول شده است . . . در نقاطى كه مجارى آب فراوان بوده ، نيروى باد جاى خود را به نيروى آب مىداد و آسياى آبى جانشين آسياى بادى مىگرديد . . . آسياى آبى در ابتدا فقط براى بالا آوردن آب بهكار مىرفت . ولى پس از چندى براى خرد كردن حبوبات بهكار رفت . . . با اينكه به تناسب وفور يا كمبود بارندگى حركت آسياى آبى دچار اختلالاتى مىشد ، با اين حال استفاده از انرژى آب ، استعمال انرژى حيوانى را منسوخ نساخت . . . طولى نكشيد كه از نيروى آب براى موارد ديگر غير از آرد كردن گندم يا روغنكشى از گردو و زيتون نيز استفاده كردند . ابتدا وسيلهاى تعبيه كردند كه با كمك اين نيرو متناوبا پتكى را از جاى خود بلند كنند و به اين تدبير آن را براى غلطك زدن به پارچهها و كوبيدن پوست در دباغى بهكار برند ، آنگاه در اواسط قرن چهاردهم ، توانستند به وسيلهء اين نيرو نهفقط پتك بلكه ارهاى را به حركت درآورند و چندى بعد توانستند غلطكى را كه براى صاف كردن ناهمواريها بهكار مىرفت ، به كمك آن به كار اندازند و از اين راه ، تيز كردن ابزار و صيقلى ساختن سلاح و ساز و برگ ، همه با كمك انرژى آب ممكن گرديد ، اگرچه ماشينهايى كه به اين ترتيب به وسيلهء انرژى آب