هنر و صنعت در ايران بعد از اسلام
صنايع اسلامى
پس از ظهور اسلام و نفوذ آن در ايران و ديگر ممالك شرق نزديك ، يكباره اساس صنعت و هنر اين ملل دگرگون نگرديد ، بلكه در اثر پيشرفت و نفوذ مداوم اعراب و مقاومتهاى محلى يك چند سير طبيعى هنر و صنعت متوقف گرديد . ولى پس از پايان جنگها ، و آشنا شدن اعراب با تمدن و شهرنشينى و مأنوس - شدن ايرانيان با آيين جديد ، بار ديگر همهچيز سير طبيعى خود را آغاز كرد . به عقيدهء رنه گروسه
( Rene Grousset )
تمدن ايران در طول حيات خود به صورت « ما قبل آريايى ، مادى ، هخامنشى ، پارتى ، ساسانى و اسلامى در مدت پنجاه قرن بدون انقطاع به حيات خود ادامه داده است . » اگر در ديگر ممالك شرق نزديك ، اسلام پيوستگى تاريخى را قطع كرده است ، در ايران ، پس از مدت كوتاهى كه براى تغيير مسير تاريخ لازم بود حيات تاريخى ادامه يافته است . . . شاهنامه در عين قدرت اسلام به صورت حماسهاى از عهد ساسانى باقى مىماند ، همچنانكه يك قسمت از بشقابهاى نقرهء زمان اسلامى نيز كه روى آنها مجلس شكار با دست نقش شده و يا دلاوريهاى امثال شاپور و خسرو را در شكار ، ابدى مىسازد ، در حقيقت نمايندهء تمدن ساسانى ، بعد از زوال آن خاندانست كه همچنان باقيمانده و تا بحبوحهء قدرت خلفا نيز كشيده شده است . »
دكتر م . س ديماند ، در كتاب راهنماى صنايع اسلامى مسير هنر و صنعت را در ايران بعد از اسلام با توجه به سوابق باستانى آن مورد مطالعه قرار داده ، چنين مىنويسد :
« در زمان حضرت محمد ( ص ) اعراب صنايع و آثار هنرى قابل ذكر نداشتند ، ولى پس از فتح سوريه ، عراق ، مصر و ايران ، صنايع راقيه اين ممالك را اقتباس كردند . مراجع تاريخى و منابع ادبى نشان مىدهد كه خلفاى اموى ( 749 - 661 م . ) ( 123 - 41 هجرى ) براى ساختن مساجد و قصرها و شهرهاى جديد به جلب مواد و لوازم و صنعتگران و هنرمندان از كليهء ممالك اسلامى پرداختند ، مسجد دمشق به وسيلهء يك معمار ايرانى طرحريزى شد و كاشىسازان سوريه در تزيين آن كار كردند . هنرمندان مصرى در بيت المقدس ، دمشق و مكه كار مىكردند ؛ در زمان بنى عباس اين شيوه ادامه يافت ، كارگران و هنرمندان ممالك مختلف در اغلب نقاط عالم اسلام به ساختن ابنيه و آثار هنرى مشغول بودند .
طبرى مورخ معروف مىگويد كه در تأسيس بناى شهر بغداد ، عباسيان از سوريه و ايران و موصل و كوفه و واسط و بصره كارگر آوردند . به تدريج يك اسلوب اسلامى به وجود آمد كه از دو منبع هنرى يعنى ساسانى و روم شرقى ( بيزانس ) سرچشمه مىگرفت ؛ در بناهاى اوليه اسلامى از قبيل كاشىكارى بيت المقدس و جلو خان سنگى قصر المشتى كه