يافت . به نظر دكتر گيرشمن : « ابريشم از اختراعات چينيهاست ؛ چينيان ، راز پرورش كرم ابريشم را سالها بلكه قرنها پنهان نگاه داشتند و صدور ابريشم خام در انحصار آنان بود . جادهء ابريشم كه از تركستان چين آغاز مىشد ، از ايران مىگذشت و به شهرهاى بندرى سوريه مىرسيد .
جنگهاى ايران و روم و نيز حق ترانزيتى كه كشورهاى بين راه مىگرفتند ، روميان را بر آن داشت كه در پى يافتن راههاى تازهاى براى ورود ابريشم برآيند ، در زمان شاپور دوم ساسانى ، مراكز بافندگى تأسيس گرديد و هنر نساجى پيشرفت بسيار كرد و از آغاز قرن پنجم ، در تمام مغربزمين بهطور وسيعى پخش گرديد ؛ با اينكه اين بافتهها به نقاط مختلف صادر مىگرديد ولى از جهت ظرافت فنى به پاى هنر بافندگى قبطيها نمىرسيد . . . » « 1 »
تجارت خارجى در دورهء ساسانيان نسبت به قرون گذشته رونق و رواج بيشترى داشت و مهمترين كالاهاى تجارى ، مصنوعات مخملى بود . . . مسكوكات طلا و نقره و مس در مبادلات تجارى جريان داشت . به نظر دكتر گيرشمن : « . . . اين عهد دورهء پيدايش بروات است و بانكداران يهودى بابل و مؤسسات مشابه ايرانى در جريان دادن برات نفوذ عمده داشتند ؛ برات ، محققا از هزارهء دوم ق . م . شناخته شده بود ، اما جريان آن محدود بود ، از دورهء ساسانى ، برات به صورت سند تملك درآمد ، بانكهاى شاهنشاهى كه تحت نظارت ايرانيان و يهوديان بودند ، مبادلات پولى را به وسيلهء اسناد مكتوب ، به كثرت انجام مىدادند و كلمه « چك » از ابداعات مؤسسات بانكى ايران در اوايل قرون وسطا مىباشد . بازرگانان مسيحى سوريه بعدها برات را از ايرانيان اقتباس كردند و به مغرب رسانيدند . در شهرها استعمال سكه وسعت يافت و تعداد فراوانى از درهمهاى سيمين ساسانى در ايران و ممالك مجاور به دست آمده است ، ولى در مناطق روستايى غالبا مبادلات و حتى ماليات هم جنسى بود ؛ در اين دوره ، توليد منسوجات پشمى ، ابريشمى و صنعت شيشهسازى و قالىبافى وسعت يافت و باارزشترين كالاهاى شرق ، ابريشم بود . » « 2 » به نظر گيرشمن : « با بررسى آثار و با در نظر گرفتن اصل قرينهسازى و جزئيات تصويرشناسى ، روشن مىشود كه هنر امپراتورى قرون وسطاى اروپا تا حد زيادى و مدتها تحت نفوذ هنر ساسانى بوده است .
چندين قرن بعد از انقراض شاهنشاهى ساسانى ، كارگاههاى صنعتى جهان اسلامى و كار - گاههاى يونانى در قسطنطنيه از نمونهها و نقشهاى كهن هنر ساسانى استفاده مىكردند . » « 3 »
هامش
( 1 ) - براى كسب اطلاعات بيشتر رجوع كنيد به تاريخ ايران از آغاز تا اسلام ، ص 343 به بعد .
و كتاب هنر ايران در دورهء پارتى و ساسانى ، پيشين ، ص 226 به بعد . و صفحات 315 و 329 ( به اختصار ) .
( 2 ) - ر . ك : ايران از آغاز تا اسلام ، پيشين ، ص 670 .
( 3 ) - ر . ك : هنر ايرانى در دورهء پارتى و ساسانى ، پيشين ، ص 226 . ( به اختصار )