ظروف سفالين
« . . . فن سفالسازى در ايران از مهمترين شعب فنون بود ، كه از آغاز تمدن تا به امروز ادامه يافته است و در طى اين مدت دراز ، تغييرات گوناگونى به خود ديده . . . و در هر جاى كشور كه تاكنون كاوش علمى يا تجارتى بهعمل آمده ، يا آنكه بر سبيل اتفاق در ضمن خاكبردارى به آثار قديم برخورد شده ، قطعات ظروف سفالين بسيارى به دست آمده است . . . چون در دوران اسلامى ، ظروف سفالين جزء تجمل زندگى بهشمار مىرفته ، سعى زياد در آرايش آن نيز به كار برده شده است . . .
احتمال مىرود كه رويهء دين اسلام و سختگيريهاى محتسبين نسبت به استعمال ظروف سيمين و زرين دوران ساسانى ، موجب رونق فن سفالسازى شده باشد . . . رويهمرفته رفتار دين اسلام نسبت به صنايع ايران خاصه در قرون اوليهء هجرى بههيچوجه خشونتآميز نبود ؛ و هر روز گواه تازهاى حاكى از پرورش ذوق ايرانى در دربار خلفاى عباسى و يا در نزد اميران و اسپهبدان به دست مىآيد . در خصوص راه بزرگ تجارتى شرق دور كه از خراسان مىگذشته ، مؤلفين اسلامى همه خط سير آن را از بغداد به حلوان و جلگه بين - النهرين و به كوههاى غربى كشور و از آنجا به كرمانشاه و همدان و رى و ورامين دانسته ، از كنار فيروزكوه به دامغان و بسطام و نيشابور و طوس و مرو و شاهيجان و بخارا و سمرقند تعيين مىنمايند كه پس از پيمودن پهناى تركستان به سرحد چين ختم مىشده است ؛ البته اين راه سبب نقصان كار راه دريايى عمان و خليج فارس نشده و بنا در سيراف و بصره و مخصوصا جزيرهء هرمز كه مركز اين راه طويل دريايى بوده ، از اهميت خود نكاسته است و كالاهاى چينى كما فى السابق از راه بصره وارد بغداد مىگرديده است . محصولات صنعتى نامبرده در جزء « الظرائف الصينيه » در دنياى اسلامى شهرت داشته است . - در دوران خلافت بنى عباس ، ظروف ساخت چين رقم مهم واردات جهان اسلامى را تشكيل مىداد .
چنان كه در ضمن كاوش شهر سامره ، مقدار معتنابهى ظروف چينى به دست آمده كه در پشت آنها كلمهء الصين ( چين ) خوانده مىشود . . . به تقليد ظروف سفيدرنگ چينى در رى و ساوه بشقابها و كاسهها و كوزههاى كوچك زياد پيدا شده ، تأثير سبك چينى از روى يك دسته ديگر از ظروف سفالين ديده مىشود كه داراى نقوش كنده در زير لعاب سبز بىرنگ مىباشد ، انواع لعاب در سامره و رى و استخر و شوش بسيار ديده شده . بهطوركلى نويسندهء كتاب صنايع ايران معتقد است كه صنايع مختلف كاشىسازى ايران و چين در يكديگر تأثير متقابل داشته و هنرمندان اين دو كشور باستانى در مواردى از يكديگر تقليد كردهاند . » « 1 »
هامش
( 1 ) - نقل از : صنايع ايران ، تأليف دكتر مهدى بهرامى .