داغ كردن يك تبهكار
خوشبختانه در دورهء صفويه در نتيجهء آمدورفت مأمورين سياسى و اقتصادى و تلاش بازرگانان خارجى ، مناظرى از اوضاع اجتماعى و طرز كيفر دادن بزهكاران بوسيله نقاشان اروپايى ترسيم شده است و ما نمونهيى از آن تصاوير را در سفرنامهء شاردن ، بازرگان فرانسوى مىبينيم .
متصديان امر قضا در عهد صفويه :
صدر ، در دورهء صفويه صدر يك مقام معتبر روحانى و قضايى به شمار مىرفته است . « يعنى حكام شرع با قضات و با مباشرين اوقاف عمومى و تفويض ( مجهول التوليه ) و نقابت سادات و تنظيم حوزههاى علميه و انتخاب مدرسان مدارس و همچنين انتخاب شيخ الاسلامها و پيشنمازان و متوليان و قاريان و ساير خدمهء مساجد و مدارس و اماكن مقدسه و وزراى اوقاف و نظار و مستوفيان و ساير كاركنان موقوفات شاهى و محرران و غاسلان و حفاران از وظايف صدر بوده است كه براى امتياز از صدر ، او را صدر عامه مىگفتند . » « 1 »
احداث اربعه ، احداث اربعه يعنى گناهانى چون قتل ، تجاوز به ناموس ، ايراد جرح و دزدى .
چون رسيدگى و صدور رأى دربارهء آنها نيازمند قدرت اجرايى بيشترى بود ، دولت آن جرايم را از رديف جرايم عادى خارج كرد و رسيدگى به آنها را به « ديوانبيگى » محول نمود . در جلسهء رسيدگى ، صدر كه در حقيقت رئيس قوهء قضاييه بود ، حضور مىيافت . ولى تنفيذ و اجراى حكم در شأن ديوانبيگى بود و حكام شرع مستقيما حق رسيدگى به اين چهار جرم را نداشتند .
ديوانبيگى كه در آغاز امر حدود وظيفه او محدود به همكارى با صدر در حوادث چهارگانه
هامش
( 1 ) . دادگسترى در ايران ، پيشين ، ص 38 .