برگ توتون و تنباكوى ايران معادل 20 درصد قيمت گرفته شود . در سال 1335 مقدار تخمينى محصول تنباكو و توتون ايران به 000 ، 415 ، 3 من تبريز برگ خشك بالغ مىشد كه از آذربايجان ، استرآباد ، مازندران ، بروجرد ، فارس ، گيلان ، اصفهان ، خراسان و ديگر شهرستانها به دست مىآمد . از اين مقدار ، ساليانه بيش از 600 هزار من به قيمت 5 تا 6 كرور قران به خارجه حمل مىشود .
4 ) مستغلات ، لايحهء قانونى اين ماليات نيز در سال 1333 از تصويب مجلس گذشت و مقرر گرديد از املاك و مستغلات آن يك خمس از عايدات خالص بعنوان ماليات گرفته شود .
4 ) گمركات ، چنانكه گفتيم ، تا قبل از سال 1317 عوايد گمركات ايران به اشخاص مختلف به اجاره داده مىشد .
در سال 1315 ، سه نفر بلژيكى از جمله نوز براى اصلاح وضع گمرك ، به ايران آمدند . گمرك از آغاز يكى از منابع مهم درآمد كشور محسوب مىشد .
عايدات گمركات در سال 1331 - 1332 بالغ بر 746 ، 557 ، 42 قران بوده است .
5 ) تلگرافخانه ، اولينبار در سال 1274 به حكم ناصر الدين شاه از عمارت سلطنتى تهران تا باغ لالهزار سيم كشيدند . بعدا به تدريج اين خطوط امتداد يافت و حكومت هند و كمپانى تلگرافات هند و اروپا و دولت ايران خطوط تلگرافى چندى در ايران كشيدند . عايدات دولت از بابت مخابرات داخلى و حقى كه از حكومت هند و ادارهء تلگراف هند و اروپا به دست مىآورد ، بنا به صورت تقريبى مرنار ، كه در سال 1330 - 1331 به سفارت انگليس داده ، بالغ بر دو ميليون و 750 هزار قران بوده است .
6 ) پستخانه ، از سال 1267 كه چهارمين سال جلوس ناصر الدين شاه است ، پستخانه در ايران تأسيس گرديد . تا آن تاريخ ارسال نامهها به وسيلهء قاصد ( - يامچى ) صورت مىگرفت . در سال 1268 پانزده باب چاپارخانه در خط فارس ، و در سال 1269 در سارى و اشرف و ديگر نقاط تأسيس شد و به تدريج بر ميزان چاپارخانهها افزوده شد به طورى كه در سال 1310 صد و هفتاد و دو باب چاپارخانه در ايران وجود داشت .
تا سال 1290 ادارهء پستخانه جزو وزارت طرق و شوارع بود و متصدى آن لقب « چاپارچىباشىگرى » داشت . ولى در سال مذكور ناصر الدين شاه پستخانه را با وزارت رسايل به ميرزا على خان امين الدوله مفوض نمود و او به كمك يك هيأت اتريشى به تنظيم پست ايران همت گماشت و در كمتر از يك سال اولين پست سوارهء منظم ايرانى را هفتهاى يكبار بين تهران و تبريز و جلفا با شعبهاى از قزوين به رشت ايجاد نمود . پيشرفت كارهاى پستى در نتيجهء بر كنار شدن مسئولين امور يكچند دچار ركود گرديد . بنابه احصائيهء سال 1302 ، در ظرف اين سال چاپارخانهء ايران 835 ، 168 ، 3 كاغذ و بيش از دو هزار ورقهء پستى و 445 ، 7 نمونه و 995 ، 173 بستهء امانتى تقريبا به قيمت 950 هزار تومان ردوبدل كرده بوده است .
تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي ) — صفحة 1167
مساهمون: مرتضى راوندى
ص١١٦٧