فعاليتهاى سياسى بين شرق و غرب
در دايرة المعارف فارسى در پيرامون ديپلماسى چنين آمده است :
ديپلماسى
- فن و عمل رهبرى مذاكرات بين ملتها به منظور حصول سازشى كه مورد رضايت متقابل همهء آنها باشد . مأمورين اين كار ، يعنى ديپلماتها ، عهدهدار امور سياسى و تنظيم ادارهء روابط دولت با دولتهاى ديگر مىباشند . تا قرن هفده روابط بين المللى عموما با مكاتبهء مستقيم بين سران ممالك يا اعزام ايلچىها و سفيرانى كه براى مقصود خاصى اعزام مىشوند ، صورت مىگرفت . اين روش ، نتايج مطلوب را نداشت و به تدريج احتياج به ارتباط دايمى احساس شد . « ونيز » نخستين دولتى بود كه در اواخر قرونوسطا ، نمايندگان مقيم به ممالك خارجه اعزام كرد . در اواخر قرن 17 ميلادى ، داشتن سفارتخانههاى دايمى در اروپا معمول شده است . مراتب نمايندگان سياسى عبارتند از سفيركبير ، وزيرمختار و فرستادهء فوق العاده ، وزير و كاردار . اين مأمورين در كشورهايى كه بدانجا فرستاده مىشوند ، داراى مصونيتها و فعاليتهاى سياسى هستند . از قبيل معافيت از پرداخت ماليات و توقيف و محاكمه و غيره . و مسكن آنها از حقوق برونمرزى بهرهمند است . بعدها اين مزايا و فعاليتها شامل همهء كارمندان سفارتخانه نيز شد . امروز غير از مستشار و دبير ، وابستههاى نظامى ، دريايى ، هوايى ، بازرگانى ، فرهنگى ، صنعتى ، كارگرى و غيره ، جزو ديپلماتها محسوب و از فعاليتهاى مذكور بهرهمند هستند . عدهء اين مأمورين دايما رو به تزايد هستند ، به طورى كه عدهء كارمندان سفارت كشورهاى بزرگ در پايتختهاى بزرگ دنيا ، به چندين صد نفر مىرسيد . وظيفهء اين كارمندان اين است كه در حدود موازين بين المللى و بدون توسل به جاسوسى ، ناظر وقايع سياسى ، اقتصادى و نظامى كشورى كه در آن مأموريت دارند ، باشند . و اطلاعات دقيقى به كشور متبوع خود بفرستند . « 1 »
اكنون كه از بحث كلى در پيرامون ديپلماسى فارغ شديم ، تاريخ روابط اروپائيان را با ايران از قرونوسطا به بعد مورد مطالعه قرار مىدهيم :
آغاز توجه اروپائيان به سرزمين ايران « 2 »
يكى از نتايج استيلاى سلطان محمد دوم ( مشهور به فاتح ) بر قسطنطنيه و بسته شدن راه دادوستد اروپاييان بر مشرقزمين ، اين بود كه سلاطين و پاپهاى اروپا بر آن شدند كه با اتحاد و جلب دوستى ايران ، از نفوذ و دستاندازى روزافزون عثمانيها بر خاك اروپا جلوگيرى كنند . غير از اين عامل سياسى ، غريزهء
هامش
( 1 ) . دايرة المعارف فارسى ، پيشين ، ص 102 ( به اختصار ) .
( 2 ) . مأخوذ از : طاهرى ، ابو القاسم . تاريخ سياسى و اجتماعى . . . ، پيشين ، ص 31 به بعد .