اسكندريه از دورهء بطالسه يعنى جانشينان بطلميوس ( سردار معروف اسكندر ) مقام و مركزيت علمى بزرگى كسب كرد و جانشين آتن شد . به عقيدهء اوليرى :
علم و فلسفهء اسكندريه جنبهء جهانوطنى پيدا كرد و تمايل شديدى نسبت به افكار مشرقزمين در آن پيدا شد . فرهنگ يونانى باآنكه ادعاى اصالت و انحصارا يونانى بودن داشت ، كاملا از تأثير شرق بر كنار نمانده بود و ريشهء بسيارى از مسائل يونانى را مىتوان به مصر و بابل رسانيد . دوباره يادآور مىشويم كه با آنكه اسكندريه در پراكندن طرز فكر دورهء متأخر يونان برجستگى پيدا كرد ، تنها به انتشار علم يونانى تعلق نداشت . فرهنگ اسكندرانى نه محلى بود و نه ملى بلكه جنبهء جهانوطنى داشت . « 69 »
حوزهء علمى اسكندريه مهمترين مركز برخورد افكار و انديشههاى فلسفى ، علمى ، و عرفانى شرق و غرب بود . دانشپژوهان از اساتيد زبردست ، از كتابخانهها و رصد - خانهها براى مطالعات علمى و تجربى استفاده مىكردند . در نتيجهء همين موجبات و عوامل مساعد ، ديرى نگذشت كه نوابغ بزرگى در زمينههاى مختلف دانش بشرى پا به عرصهء وجود گذاشتند . اقليدس از اساتيد حوزهء علمى اسكندريه بود ، ارشميدس بزرگترين رياضيدان و مكتشف دنياى قديم نيز از تربيتشدگان مكتب علمى اسكندريه بهشمار مىرود . علاوهبراين « آبولونيوس » رياضيدان ، « اراتوستن » فيلسوف و رياضيدان ، و « ابرخس » منجم بزرگ و عدهاى ديگر ، افتخارات و شهرت علمى خود را از بركت وجود اين حوزهء علمى به دست آوردند .
اسكندريه در اين دوران تنها مركز رياضيدانهاى بزرگ نبود ، بلكه عدهاى در رشتههاى مختلف ، نظير طب و نجوم و كيميا و جغرافيا و فلسفه ، شهرت و اهميت بسيار كسب كردند . « 70 »
تقويم
« تقويم شاهان اشكانى دو ترتيب داشت : يكى ترتيب سلوكى ديگرى روش پارتى . مبدأ تاريخ اولى از 312 ق . م . يا ابتداى تأسيس دولت سلوكى بود . سال موافق اين تقويم ، قمرى است ، يعنى داراى 12 ماه است و چون با سال شمسى مطابقت ندارد هرسه سال عدهء ماهها را بهجاى 12 ماه 13 ماه حساب مىكردند تا با سال شمسى مساوى گردد . معلوم است كه تقويم سلوكى تقليد از تقويم يونانى و مقدونى است ، كه نيز سالش سال قمرى است . مبدأ تاريخ پارتى ابتداى سلطنت تيرداد اول يا 247 ق . م . است . سالها شمسى است و اسامى 12 ماه همان اسامى اوستايى است كه اكنون نيز معمول است : فروردين ، ارديبهشت الخ . . . بر سكهها هردو تاريخ ذكر مىشد ، ولى در ميان مردم تنها تاريخ پارتى رواج داشت .
در مورد كبيسه كردن سالهاى شمسى پارتى ، به احتمال قوى ، اشكانيان نيز مانند
هامش
( 69 ) . انتقال علوم يونان به عالم اسلامى ، پيشين ، ص 33 .
( 70 ) . دكتر ذبيح الله صفا ، علوم عقلى در تمدن اسلامى ص 8 به بعد ( به اختصار ) .