حافرٌ مُفَجَّجٌ : پاشنه و سم برآمده .
جرحٌ فَجٌّ : زخمى كه كورك و نارس است . ( فَجَاجَة : هر چيز نارس و كال - فَجَاج : پر سخن بىمايه ) .
فجر
: الفَجْر : شكاف زياد در چيزى ، مثل اينكه كسى سدى را باز كند و بشكافد .
افعالش - فَجَرْتُهُ ، فانْفَجَرَ و فَجَّرْتُهُ فَتَفَجَّرَ - است [ آن را باز كردم و شكافتم و از هم باز شد ] .
در آيات :
وَ فَجَّرْنَا
الْأَرْضَ عُيُوناً ( 12 / قمر ) « 1 » .
فَجَّرْنا خِلالَهُما نَهَراً
( 33 / كهف ) .
فَتُفَجِّرَ
الْأَنْهارَ ( 91 / اسراء ) .
تَفْجُرَ
لَنا مِنَ الْأَرْضِ يَنْبُوعاً ( 90 / اسراء ) « 2 » .
كه - تفجّر - هم خوانده شده ، گفت :
فَانْفَجَرَتْ
مِنْهُ اثْنَتا عَشْرَةَ عَيْناً ( 60 / بقره ) « 3 » .
و از اين معنى پگاهان و صبح را هم فجر گفتهاند زيرا شب را مىشكافد و روشن مىكند در آيه گفت .
وَ الْفَجْرِ وَ لَيالٍ عَشْرٍ
( 1 / فجر ) .
إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ كانَ مَشْهُوداً
( 78 / اسراء ) « 4 » .
هامش
( 1 ) زمين را از نظر چشمهسارها شكافتيم .
( 2 ) به تو ايمان نمىآوريم تا اينكه براى ما از زمين چشمهاى جارى كنى .
( 3 ) مربوط به دوازده چشمه از دوازده سبط بنى اسرائيل است .
( 4 ) مربوط به اوقات بعض نمازهاست ، مىگويد :( أَقِمِ الصَّلاةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ إِلى غَسَقِ اللَّيْلِ وَ قُرْآنَ الْفَجْرِ- 78 / اسراء ) نماز را از زوال خورشيد ( نيمروز به بعد ) تا نزديك شدن شب بپاى دار و همچنين با نماز صبح كه نماز صبحدم مشهود و روشن است .