در برترى ناپسند و زشت .
واژه فَضْل هر گاه براى افزونى يا زيادى يك چيز بر ديگرى به كار رود بر سه قسم است .
1 - فضل و زيادى از نظر جسم : مثل : فضيلت جنس حيوان بر جنس گياه .
2 - فضل و زيادى از نظر نوع مثل نوع انسان بر غير خودش از حيوان و جاندار ، و بر اين مثال آيه :
وَ لَقَدْ كَرَّمْنا بَنِي آدَمَ . . .
تَفْضِيلًا
( 70 / اسراء ) هست .
3 - فضل و برترى از جهت شخصيت و برترى كسى بر ديگرى ، پس دو فضيلت
هامش
پيامبر فرموده است : « شهدت فى دار عبد اللّه بن جدعان حلفا لو دعيت الى مثله فى الاسلام لأجبت » مقصود حلف الفضول است يعنى : در خانه عبد اللّه بن جدعان پيمان نامهاى را شاهد و گواه بودم كه اگر در اسلام هم براى پيوستن به چنان پيماننامهاى دعوت شوم اجابت مىكنم .
حلف الفضول پيماننامهاى بوده براى يارى مستضعفين و مبارزه با ستم و ظلم و چون امرى انسانى است پيامبر آن را در قبل از اسلام و بعد از اسلام محترم ميشمارد كه از همين حديث ، شخصيت والاى حمايتگر پيامبر صلّى اللّه عليه و آله را از محرومين به خوبى درمىيابيم ، علت ناميدن - حلف الفضول - به اين جهت بوده كه سه نفر به نام ، 1 - فضل بن حارث ، 2 - فضل بن وداعة ، 3 - فضيل بن فضالة ، جمعا در آن شركت داشتند و از نام اين سه نفر گرفته شده ( تهذيب اللغه 12 / 41 ) .
پيمانشان اين بود كه : « لنكونن مع المظلوم حتى يؤدّى اليه حقه و فى التاسى فى المعاش » كه بنى هاشم و قبائل زهره و تيم پايهگزار آن بودند و پيامبر صلّى اللّه عليه و آله هم همپيمانشان بود يعنى بايستى ما همراه مظلوم باشيم تا حقش را به او برگردانيم و در معيشت با او مواسات داشته باشيم ( الطبقات الكبرى 1 / 129 و النهايه 3 / 453 ابن اثير ) .