اشاره به صدور فرمان تنظيم گزارش واقعات اتّفاقى در اين دوران از طرف اكبر شاه ، مىنويسد « . . . و تفصيل اين آيينهاى و الا در دفتر آخر ( آيين اكبرى ) نگارش يافته . » با توجه به اينكه آيين داغ در 982 ق . صورت گرفته ، بسيار محتمل به نظر مىرسد كه نگارش آيين اكبرى قبل از اكبرنامه صورت گرفته ، و يا اينكه تأليف هر دو كتاب به موازات هم انجام گرفته باشد .
به همين جهت آيين اكبرى را مىتوان به عنوان چهارمين جلد اكبرنامه يا متمّم آن ياد كرد كه شيخ ابو الفضل آن را در تاريخ پادشاهى پنجاه و يك سالهء جلال الدين محمد اكبر شاه ( 963 - 1014 ق ) نوشته است .
آيين اكبرى به سال 1877 در سلسلهء هنديه به قطع وزيرى ، نستعليق سنگى ، و در سال 1882 در كانپور به قطع رحلى بزرگ ، نستعليق سنگى در سه جلد به طبع رسيده ، و سر سيّد احمد خان دهلوى ، مؤلّف آثار الصناديد « 1 » ، تكملهاى بر تراجم مذكور در هامش كتاب افزوده ، و نيز براى شعرايى كه به سعادت كورنش شاهنشاهى مستسعد نگشته و فقط رابطهء شعرى با دربار اكبر داشتهاند و ابو الفضل علّامى تنها به ذكر نامشان پرداخته است ، شرححال نگاشته و در دنبال تراجم متن آورده است « 2 » .
پيشگفتار جلد اوّل چاپ سنگى آيين اكبرى بدينگونه آغاز مىشود :
اى همه در پرده نهان راز تو * بىخبر انجام ز آغاز تو
در تو هم آغاز هم انجام گم * هر دو به شهر قدمت نام گم
پاى سخن لنگ و زبان سنگلاخ * بال قدم تنگ و بيابان فراخ
حيرت انديشه سپاس تو بس * بيخوديم روى شناس تو بس
سزاوار شناسايى آنكه از نيايش گفتار به ستايش كردار گرايد و به نگارش لختى شگرفكارى جهانآفرين جاودانى سعادت اندوزد و روزنهء دل به شكاف
هامش
( 1 ) . تذكرهاى است در شرح احوال علما ، عرفا ، شعرا و مزارات دهلى ، كه دوبار ، بار اول در سيّد الاخبار دهلى به سال 1847 و بار دوّم در نامى پريس كانپور به سال 1904 به چاپ سنگى رسيده است .
( 2 ) . احمد گلچين معانى ، تاريخ تذكرههاى فارسى ، ج 2 ، ص 436 .