تسهيلاتى مانند معافيت از عوارض راهدارى و حقوق گمركى تا سه سال به دست آورد . كمپانى هند شرقى فرانسه در بندر گمبرون ( عباسى ) محلى تهيه كرد و به كار تجارت پرداخت . ولى نه كمپانى هدايايى طبق معمول به شاه صفوى و درباريانش تقديم كرد نه لويى چهاردهم هدايائى فرستاد . بديهى است كه براى عقد قرارداد هم قدمى پيش نگذاشتند .
دربار ايران اين بىاعتنايى را نمىتوانست تحمل كند . چنين بود كه فعاليت كمپانى در مخاطره افتاد و چنان بود كه كمپانى به محض آگاهى از فرا رسيدن خطر ، يكى از رؤساى كمپانى را در شهر سورت [ 14 ] هند به نام ژستون [ 15 ] با هداياى گرانبهايى به ايران فرستاد ( 1673 / 1084 ) . ولى ژستون در راه مسافرت به اصفهان ، در شيراز درگذشت و جوانى به نام دوژونشر [ 16 ] كه تازه از فرانسه رسيده بود به جاى وى منصوب شد . هر چند دربار ايران وى را به گرمى و احترام پذيرا شد ، ولى چون دوژونشر خيلى جوان بود ، دربار صفوى مذاكرهء با وى را زياد جدى نگرفت . با اين حال ، نماينده تجارى دولت فرانسه ، بر اثر وساطت و پا درميانى پررافائل ، توانست اجازهء آزادى در امور تجارى را براى كمپانى فرانسوى در ايران به دست آورد . اما به امتياز ديگرى دست نيافت .
اين رفتار فرانسويان كه نمونهء ناپختگى آنان در روابط انسانى و تجارى با مشرق زمين بود موجب شد كه سى سال ديگر كار فرانسويان به تأخير افتد . منتها درين مدت عدهء زيادى از فرانسويان به ايران آمدند . اينان يا سوداگران كنجكاو و دانشمندان و نويسندگانى بودند مانند ژان تاورنيه و جان شاردن و توهنو [ 17 ] كه اطلاعات عميقى راجع به ايران در كتابهاى خود جمع آوردند و به دولت و ملت فرانسه پيشكش كردند يا هنرمندان و صنعتگرانى بودند كه در دستگاه دولت صفوى و خاصه در دربار سلطنتى و به اصطلاح آن روز « سركار خاصهء شريفه » به كارهاى ظريفى چون ساخت و تعمير ساعت يا تراش جواهر و امثال آن مىپرداختند . ازين گذشته ، براى كسب اطلاعات بيشتر ، كولبر افرادى را براى آموختن زبانهاى فارسى و تركى و عربى و جمعآورى نسخ خطى به مشرق زمين فرستاد . يكى ازين گونه افراد فرانسوا پتىدولاكروا [ 18 ] بود كه از مستشرقين معروف گرديد . وى از طرف وزير دارائى فرانسه ، جهت فراگرفتن زبانهاى مذكور در سال 1674 / 1085 ه به بغداد آمد و وقتى كه در سال 1680 / 1091 ه به فرانسه بازگشت نه تنها تركى و عربى و فارسى بلكه زبان ارمنى را هم ياد گرفته بود . به طورى كه در مراجعت ، كرسى استادى زبان عربى را كه پيش ازين به پدرش تعلق داشت به دست آورد .
اسناد ومكاتبات سياسى ايران ( از سال 1105 تا 1135 ق ) ( فارسي ) — صفحة 28
مساهمون: عبد الحسين نوائى
ص٢٨