اين مرد كه همراه تاورنيه به ايران آمده بود ( 1644 / 1051 ه ) در اصفهان ماند و رياست فرقهء كاپوسن يافت و چون رياضىدان ماهرى بود ، ايرانيان او را گرامى داشتند و به طور يقين اوست كه نخستين بار سمعك ( گوشى ) و دوربين نجومى را به ايران آورده است و هموست كه تاورنيه [ 5 ] و شاردن [ 6 ] را در نوشتن كتابهايشان كمك كرده است . از آن گذشته ، وى به علت دانستن زبان فارسى و احاطه بر زبان فرانسه ، اغلب به عنوان مترجم ، در هنگام باريافتن فرانسويان به حضور پادشاه صفوى ، راه داشته و ازين طريق به همكيشان خود خدمات ارزندهاى كرده است .
پررافائل خود نيز نويسنده بود و هنگامى كه كولبر [ 8 ] وزير دارايى فرانسه ، در انديشهء ايجاد ارتباط بازرگانى بين ايران و فرانسه ، در صدد جمعآورى اطلاعات لازم بود ، پررافائل حاصل مطالعات چندين سالهء خود را به صورت كتابى به نام « وضع كشور ايران در سال 1660 » [ 8 ] به دو تقديم داشت .
ژزوئيتها نيز در ايران پايگاه محكمى داشتند و از همين فرقه است تادئوس كروزينسكى [ 9 ] كه ساليان دراز در ايران اقامت داشته و محاصرهء اصفهان را به دست افغانها و سقوط دولت صفويه را به چشم ديده و مشهودات و مسموعات موثق خود را به صورت كتابى در انقلاب سياسى ايران نوشته است .
بارى پايگاه فرانسويان از لحاظ تبليغ مذهب مسيح استوار بود . ولى از لحاظ سياسى و تجارى ، فرانسه در ايران پايگاه استوارى نداشت .
خاصه آن كه اقدامات ريشليو نيز ، به علت جنگهاى اروپا و بحرانهاى داخلى فرانسه ، تعقيب نشد و سى و چند سال طول كشيد تا دوباره فرانسه خواست در صحنهء پهناور ايران به ايجاد مراكز سياسى و تجارى دست زند .
در سال 1661 / 1072 در فرانسه صلح برقرار شد و لويى چهاردهم ، به استقلال و فارغ از مصلحت انديشيهاى جبنآميز مازارن [ 10 ] زمام كارها را به دست گرفت . وى كه ديده به شرق دور دوخته بود ، به وسيلهء كولبر وزير دارايى خود ، تصميم گرفت كه چونان هلنديها و انگليسيان ، يك شركت تجارى مهم براى بازرگانى با مشرق زمين زرخيز به وجود آورد . انگليسيان و هلنديها ازين رهگذر سود فراوان برده بودند . فرانسويان هم خود را كمتر از آنان نمىديدند . در سال 1664 / 1075 كمپانى هند شرقى فرانسه داير گرديد و در همان سال هيأتى مركب از پنج نفر به ايران آمدند . سه نفر به اسامى دوپن و بهبر و مارياژ از طرف كمپانى و دو نفر به نامهاى نيكولاكلود دولالن [ 12 ] و دولابوى لوگوز [ 13 ] از طرف لويى چهاردهم . اين هيأت توانست امتيازاتى نظير حقوق و امتيازات اروپاييان ديگر تحصيل كند و
اسناد ومكاتبات سياسى ايران ( از سال 1105 تا 1135 ق ) ( فارسي ) — صفحة 27
مساهمون: عبد الحسين نوائى
ص٢٧