تحقيق قرار داده بود . علاوه بر اينها ، پطر كبير مأمور زيركى هم به نام آوراموف [ 8 ] به عنوان كونسول به رشت فرستاده . و او را نيز مأمور جمعآورى اطلاعات نموده بود . ( 1719 م )
وقتى قضيهء شورش لزگيها پيش آمد و اموال بازرگانان روسى به يغمارفت ، وولينسكى به پطر كبير نوشت هرچند دولت ايران طبق عهدنامهء 1717 متعهد است كه از مال و جان اتباع روسى نگهدارى كند ، ولى ديگر عملا نمىتواند اين تعهد را انجام دهد . بنابراين ، دولت روسيه مىتواند به بهانهء سركوبى دشمنان ايران به اين كشور نيروى نظامى بفرستد . اين وقايع باعث شد كه پطر كبير كه براى رسيدن به آبهاى گرم خليج فارس سوداى فراوان در سر داشت ، در ژويهء سال 1722 ، با ناوگانى شامل 274 كشتى زير نظر دريا سالار آپراكسين [ 8 ] از حاجى طرخان به سواحل جنوب روى آورد و همه جا پيشروى او ادامه يافت تا در 23 اوت به دربند رسيد . امامقلى معاون حاكم در غيبت حكمران ( كه براى دريافت كمك از شهر بيرون رفته بود ) از پطر كبير استقبال نمود و شهر دربند را به دست روسها سپرد .
داستان حملهء پطر كبير به ايران و نظرات او براى رسيدن به هند و اقدامات وى تفصيلى تمام دارد . ولى غرض از اشاره به اقدامات پطر اين بود كه دولت عثمانى وقتى با فرو ريختن دولت صفويه و بروز مطامع روسها در ايران مواجه شد ، خواه ناخواه در صدد تصرف ايالات قفقاز و قسمتهاى غربى ايران برآيد و با دولت روس براى تقسيم ايران عهد و پيمان كرد و به وساطت فرانسويها قراردادى بست و اين در وقتى بود كه افغانها بر اصفهان مسلط شده و بر ساير قسمتهاى ايران كم و بيش دست انداخته بودند .
هامش
( 1 ) - به نوشتهء همين سيد على ، وقتى سيد فرج الله در حويزهء سكهء « محمدى » رده و يك بار هزار و پانصد تومان ازين سكهها را همراه نمايندهء خود محمد بن عبد الحسين به اصفهان فرستاده تا پولها را خرج كند و موجبات رواج آنها را فراهم آرد . باقر سلطان ضرابباشى متوجه اين امر شده حجرهء محمد را مهر و موم مىكند و كار به جايى مىكشد كه شاه سلطان حسين در صدد عزل فرج الله برمىآيد . ولى اصلانخان قرللر آقاسى وساطت مىكند و مانع از اجراى ارادهء شاه مىگردد .
( 2 ) -passarovitz. دربارهء اين عهدنامه كه در سال