و يكى از رهبران لزگى به نام ابراهيم سلطان به شورشيان پيوستند و همگى با هم در سال 1134 / 1721 شماخى پايتخت شروان را محاصره كردند و پس از بيست و پنج روز شهر را متصرف شدند . البته غلبهء آنان بر شهر ، معلول همكارى سنيان شهر بود كه شمارشان از شيعهها بيشتر بود . لزگيان و متحدينشان به شهر ريختند و شمشير در اهل تشيع نهادند و چهار تا پنج هزار نفر از آنان را به دم تيغ برهنه سپردند و سپس به غارت پرداختند و پس از تاراج اموال حاكم شهر و كشتن وى و پسرش ، دست به تاراج اموال بازرگانان روسى زدند و وقتى كه كشتار و تاراج به پايانرسيد ، از دولت عثمانى يارى خواستند . دولت عثمانى درخواستهاى آنان را پذيرفت و آنان را رعاياى كشور خود خواند و نمايندهاى به شماخى فرستاد و مدرس حاجى داود را حكومت شروان بخشيد . اما در مورد شورشيان لزگى ، ابراهيم پاشا جواب مبهمى داد . زيرا داماد ابراهيم پاشا مىدانست كه حمايت دولت عثمانى از شورشيان غارتگر لزگى موجب رنجش شديد ايرانيان و تحريك مطامع سياسى روسها مىگردد . درستاست كه داماد ابراهيم مىتوانست با استفاده از اين موقعيت قسمتى از ايران را متصرف شود ولى وى به خوبى مىدانست كه روسها تحت نظر تيزبين پطر كبير مراقب اوضاع هستند . به همين جهات داماد ابراهيم اقدام حادى نكرد . اما در همين هنگام خبر محاصرهء اصفهان و غلبهء محمود افغان بر سپاه قزلباش به وى رسيد . وى جلسهء ديوان ( هيأت وزيران ) را تشكيلداد . بعضى از حاضرين در جلسه به دو توصيه كردند كه با مغتنم شمردن فرصت ، ايالاتى را كه سابقا در تصرف دولت عثمانى بود تصرفكند و بدين ترتيب مانع شود كه ايالات مذكور به دست افغانان افتد . ولى ابراهيم پاشا به اين امر رضا نداد و گفت « دور از انصاف است كه از گرفتاريهاى پادشاه ايران كه دوست صميمى اوست استفاده كند . »
اما ابراهيم پاشا خواه ناخواه سياست خويش را تغيير داد . زيرا پطر كبير درين روزگار يكى از مأمورين زيرك و كاردان خويش را به نام وولينسكى [ 3 ] به حكومت حاجى طرخان ( استراخان ) فرستاده بود كه هم اوضاع ايران را دقيقا بررسى كند و به دو اطلاع دهد و هم اطلاعات لازم را دربارهء سواحل درياى خزر و نقاط سوق الجيشى و شرايط اقليمى و اجتماعى آن مناطق جمعآورى نمايد ( 1720 م ) پيش از وى نيز چند افسر به نامهاى سويمونف [ 4 ] و ناخدافرون [ 5 ] افسر هلندى در خدمت دولت روسيه از سواحل درياى خزر نقشهبردارى كرده بودند و يكى از افسران روسى به نام باسكاكوف [ 6 ] حتى راههاى گيلان را از نظر سوق الجيشى مورد
اسناد ومكاتبات سياسى ايران ( از سال 1105 تا 1135 ق ) ( فارسي ) — صفحة 23
مساهمون: عبد الحسين نوائى
ص٢٣