سياست داخلى
شاه عباس ثانى در نخستين سالهاى سلطنت تا حد زيادى تحت تاثير حرمسرا و خواجگان و زنان بود . اما اندك اندك كفايت باطنى خود را آشكار كرد . وى يكى از پادشاهان خوب سلسلهء صفوى است . فتح قندهار به دست وى نشان دهندهء آخرين درخشش دودمان شيخ صفى است و رفتار وى با همهء مردم خاصه با پناهندگان خارجى نمودار بلند نظرى و مردمدارى و جوانمردى اوست .
آنچه دربارهء امامقلى خان و ندر محمد خان كرد حقا در تاريخ ايران كمتر نظير دارد . نسبت به مردم عادى و رعايا نيز مهربان و بزرگوار بود . در به دو سلطنت يك بار پانصد هزار تومان از بقاياى مالياتى ايران را به مردم بخشيد . يك بار ديگر هم وقتى فهميد كه بر اثر تحصيلات عمال دولتى مردم از پا افتادهاند و « محصلان ديوانى مطالبه مىكنند » سيصد هزار تومان از ماليات را به رعايا تخفيف داد . « 1 » براى اوقاف ترتيب صحيحى طرح كرد . در نهايت بىتكلفى به خانهء ملا رجبعلى تبريزى و درويش محمدصالح لنبانى از عرفا و حكماى الهى رفت و جوياى حال درويش مصطفى شد . اين درويش از خاك عثمانى به ايران آمده و « به نسبت درويشى و خدا آگاهى » در منزل حكيم محمد حسين و حكيم محمد سعيد منزل كرده بود . شاه صفوى خود به خانهء آنان مىرفت و چند بار هم آنان را به مقر خويش دعوت كرد . گاهى هم با آن درويشان افطار مىكرد . وقتى درويش مصطفى خواست به وطن بازگردد ، شاه عباس ثانى به خط و انشاى خود سفارش نامهاى به حاجى منوچهر خان بيگلربيگى شروان نوشت « 2 » و براى درويشان « گوشه نشين و بىتعلقان عزلت گزين » باغى سخت وسيع بر كنار زاينده رود معين
هامش
( 1 ) - عباسنامه ص 142
( 2 ) - ايضا ص 255