بعضى از نويسندگان اشتباها آن را به هشتباغ كه در دو طرف خيابان چهارباغ واقع شده است نسبت دادهاند . اين اسم را ( كه مثل چهلستون بيشتر دال بر بزرگى و عظمت است ) شاه سليمان وقتىكه به سال 1670 اين كاخ و باغ را ساخت بر آن نهاد و ابتدا باغ بلبل نام داشت . بناى اصلى عمارتى است كه در وسط محوطهء وسيعى واقع گرديده ، ازقرارمعلوم بناى باشكوهى بوده ، زيرا در سال 1677 دكتر فراير خوشبيان راجع به آن نوشته است :
محل دلپذيرى است . بدونشك روزگارى بسيار عالى و مجلل بوده ، ولى بطورىكه فعلا نيز هست قطعهء گرانبهائى است . اقامتگاهى تابستانى در وسط دو نهر آب دارد كه در آن كشتى و قايق علامت پيكار دريائى ديده مىشود .
در آنجا غاز و قو به انواع و اقسام هست . اين مسكن تابستانى كاملا با مرمر صيقلى ساخته شده و طاق آن را طلاكارى كردهاند و بر ديوارها چهرهء قهرمانان آنها نقش گرديده است . حوض وسط بنا تمام از نقره است . بر ستونهاى آيينهكارى ، تصوير و انعكاس قامت انسان و نماى همهء آن دستگاه ديده مىشود . قبههاى نيمكره در سر چهار ستون است كه تمام بنابر آن متكى است .
حتى شاردن هم كه كمتر تابع احساسات مىشده . بىاندازه تحت تأثير لطف و صفاى هشتبهشت واقع شده بود : « وقتى انسان در اين محل ( كه بخصوص براى خوشىهاى عشقى ساخته شده است ) به گردش مىپردازد و از ميان اطاقهاى خلوت و كنار و گوشهء آن مىگذرد دل آدمى به اندازهاى آب مىشود كه صميمانه بايد گفت با تأسف از آنجا دور مىشود . بدونشك هوا هم در ايجاد چنين حالت شور و عشق بىاثر نيست ، ولى قطعا اين بناها هرچند كه گاهى مثل كاخهاى مقوائى مىنمايد باز از قصرهاى مجلل ما باشكوهتر و دلپذيرتر است » .
اين عمارت بعدا از شكوه و رونق افتاد ، اما فتحعلى شاه آن را تجديد بنا و تعمير كرد و فرمان داد در تالار اصلى كه گنبدى در وسط دهليزها با اطاقهاى كوچك
ايران وقضيهء ايران ( فارسي ) — صفحة 46
مساهمون: جورج ناتانيل كرزن
ص٤٦