مدرسهء شاه سلطان حسين
در قسمت بالاى چهارباغ سمت مشرق راسته بازارى بود سرپوشيده كه تا ميدان امتداد داشت اين محل فعلا خالى و متروك است و تا چندى پيش طويلهء غلامان ظل السلطان بود « 1 » در همين سمت دروازهء هشتبهشت واقع شده است و قدرى جلوتر ساختمانى است كه هنوز از مناظر ممتاز اصفهان محسوب مىشود و آن مدرسهء شاه سلطان حسين است كه مدرسهء نادر شاه هم نام دارد و بنابر قول كروزينسكى درحدود سال 1710 بوسيلهء اين پادشاه به منظور خانقاه دراويش ساخته شد .
اين سياح ژزوئيت لهستانى باز مىنويسد كه در اصلى آن تمام نقره بوده و شايد مقصود او ورقههاى سيمين بود كه با آن در چوبين را آراسته بودند . از زير دالان سرپوشيده كه سقف آن با شبكهها تزئين يافته ، ما به رواق گنبددار مىرسيم كه در دو سمت آن خردهفروشان ميوه مىفروشند از آنجا به حياط اصلى مدرسه وارد مىشوند كه حوض درازى مملو از آب و چند باغچه و درختانى سايهدار دارد .
در طرف راست ، مسجد يا محل نماز واقع شده كه دو منار در دو سمت و گنبدى در وسط دارد . در اضلاع ديگر سكوهاى طاقدار هست و دو طبقه هم غرفه براى طلبه در گرداگرد حياط . ولى بيشتر بواسطهء آرايش ديوارهاست كه اين بناى ممتاز همواره جلبتوجه مىكند . بر پايههاى بنا روكوب سنگ مرمر يزد در سرتاسر ديده مىشود و ساير قسمتها و سردرها همه با كاشىهاى عالى و تختهكوبى زيبا و ميناكارى به سبك اسلامى مستور شده است .
اين مجللترين عمارت نيمه مخروبى بود كه من در ايران ديدم و مىگفتند باآنكه 160 اطاق دارد فقط 50 طلبه در آنجا زندگى مىكنند و موقوفات اين مسجد رفتهرفته كاهش يافته و بيشتر آن را هم دولت ضبط كرده است .
هامش
( 1 ) - در اوايل قرن حاضر آشوبى در اين بازار برخاسته بود ، حاكم توپى بر دروازهء آن گذاشت و به طرف داخل بازار شليك كرد و هر كه در آنجا بود كشته شد يا مفلوج و ازكارافتاده و عاجز .
اين ترتيب با سبك متداول در ميدان ترا فالكار ( لندن ) بىشباهت نيست .