در تزايد است بدون اينكه دينارى عايد دولت گردد و وضع كردن عوارض تمبر كه بر همهنوع اوراق و اسناد و مدارك و سفتهها الصاق شود و ماليات بر ارث متناسب با درجهء بستگى و انتساب و ماليات غيرمستقيم بر شراب و نوشابههاى الكلى . بدون شك يك كارشناس مالى هوشمند قادر خواهد بود منابع متعدد ديگر كه متساويا در ازدياد دارائى مؤثر باشد بدست آورد .
اصلاح گمركى
راجع به گمرك نيز بايد گفت كه ترتيب جارى فعلى هم بىقاعده است و هم مايهء اتلاف مالى ، به حدى كه اصلاح عاجل كاملا ضرورى است .
سيستم اجارهدارى كه موجب مفاسد بسيارى است بايد از بيخوبن نابود شود و بجاى آن ترتيب جمع كردن عوايد بوسيلهء مأموران رسمى موظف چنان كه در همهء كشورهاى متمدن جهان مرسوم است معمول گردد . سرانجام هرگاه رسموراه كارها سادهتر و آسان شود موجبات ترويج تجارت فراهم و تسريع خواهد گرديد و هزينهء وصول عايدات كاهش خواهد يافت و با وضع عوارض يكنواخت و معين بر اجناس خارجى و محصولات داخلى و لغو كردن عوارض گوناگون جادهها و نواقل در شهرها كه فقط بر اجناس محلى تحميل مىشود راههاى تقلب و خطاكارى محدود خواهد شد . در سيستم فعلى بهيچوجه وسيلهء حمايت از محصولات داخلى در مقابل رقابت خارجى وجود ندارد و درواقع مىتوان گفت كه خارجىها با پرداخت فقط پنج درصد بر ارزش جنس وضع مساعدترى از تجار داخلى دارند .
نظريهء ايرانى دربارهء امور مالى
بايد اعتراف كنم كه از آنچه راجع به طرز فكر مربوط به وضع فعلى مالى ايران شنيده و خواندهام انتظار و اميد عاجلى در اجراى اين قبيل اصلاحات ندارم . در جريدهء « نداى ايران » شمارهء 15 فوريهء 1885 همان روزنامهء تهران كه سابقا هم ذكرش را بميان آوردم مقالهاى در باب ايران هست كه به حدى جالبتوجه مىنمايد كه جا دارد بر سبيل نمونه قسمتى از مطالبش را در اينجا نقل كنم . نويسندهء فيلسوفمآب آن ، اظهارنظر مىكند كه : « هيچ چيزى شگفتانگيزتر از وضع مالى ايران نيست ، جنگل بكرى است كه درختانى