تخطي إلى المحتوى الرئيسي

ايران وقضيهء ايران ( فارسي ) — صفحة 463

مساهمون:

ص٤٦٣
اوامر و سختگيرىهاى دولت را ايجاب و مأموران مركزى را در محمره و اهواز مستقر كرده است ناراضىاند . تجار محلى نيز از پيدايش رقيب تواناى جديد در مقابل طرز كار كهنه كاروانى خويش كم‌وبيش ناراحت و انديشناك‌اند و باآنكه در بهره‌بردارى از آن وسيله هيچ‌گونه اقدامى نكرده‌اند ، از دست دادن كار ديرين خود را با نگرانى مىنگرند . از سوى ديگر مأموران ايرانى كه به امكانات سرشار تجارتى جديد توجه دارند از اين بابت كه چنين فرصتى بدون بهره و مداخل در دست بيگانگان خواهد افتاد آزرده‌خاطرند و مهمتر از همه اين قضيه است كه نوعى امتياز كشتىرانى در كارون - بالا به حاكم بوشهر و يكى از بازرگانهاى ثروتمند آنجا داده شده است و شواهدى نيز فراهم است كه خود نظام در اين كار بىمنافع نيست و پنهانى درصدد است كه انحصار كشتىرانى كارون عليا در دست ايرانيان باقى بماند .

وضع آينده در سال 1889

هنگامى كه آن مطالب را مىنوشتم گمان نمىكردم كه اين تاكتيك‌ها سرانجام نتيجه‌اى داشته باشد ، زيراكه هر اثر تازه‌اى از نفوذ خارجى در ايران ابتدا با مخالفت برخورد ، ولى مآلا در اثر صبر و بردبارى پيشرفت حاصل كرده است . بعلاوه فوايد تجارتى آينده به‌اندازه‌اى جالب مىنمود كه بعيد بود ايرانيان ديرزمانى در اجراى نقشه و خيالى بىاعتنا بمانند كه امكان داشت خير و بركت آن به خود ايشان نيز برسد و همچنين به اين دليل كه دولت با ساختمانهاى مفيد و سيم‌كشى تلگراف علاقهء خود را با اين كار هرچند كه بىغرضانه نبوده است ابراز داشته بود و اينك پس از يك سال و نيم از اين تاريخ مىتوان نظر داد كه پيش‌بينىها تا چه حدودى به تحقق پيوسته و وضع و حال كار در تابستان 1889 از چه قرار بوده است .

پيشرفت‌هاى بعدى

از اقداماتى كه بعدا مقامات ايرانى يا انگليسى دربارهء ترقى تجارت معمول مىداشته‌اند سه كار را من در سال 1889 جنبهء اساسى داده و توصيه كرده بودم :