نوشتهاند . اين راه از دروازهء شاه عبد العظيم شروع مىشود و پس از عبور از كنار بارگاه مزبور به ده كنارگرد مىرسد و بعد از آنجا به يك رشته درههاى خالى و ملالانگيز به نام درهء ملك الموت منتهى مىگردد و از آن جهت به اين اسم خوانده مىشود كه به رسم خرافاتى ايرانى آن نقطه محل اجنه و غولها است .
اين دره كه بههيچوجه تفاوتى با نظاير آن در ساير نقاط ايران ندارد و بهمراتب هم از بسيارى از آنها سهلتر و كمتر زننده است از چند جهت نظر اروپائيان را جلب كرده است چون در حينى كه كرپوتر شاعرمآب آن را درهء خاكى خوابآورى ذكر نموده ، سرجان ملكم كه دستكم اينبار عنان اختيار كلام را از دست داده است آنجا را داراى مهيبترين كتلها و درههائى شمرده است كه در عمر خود ديده بوده است .
پس از ترك اين ناحيهء كوهستانى جاده به سمت حوض سلطان پائين مىرود . در آنجا آبانبارى بود كه از چندين قنات حدود شمالى كوير آب مىگرفته است . اين كوير يا نمكزارها را عموما انتهاى غربى دشت كوير ايران شمالى محسوب مىدارند كه از سمت مشرق به درياى نمك ( كه فقط در سال جارى كشف شده است ) ارتباط مىيابد . اهالى محل معتقدند كه آنجا سابقا دريا بوده و هنگام تولد نبى [ اسلام ] خشك شده است . بعد از عبور از كوير كه بالغ بر دو ميل عرض دارد جاده از رودخانهء قرهچاى بوسيلهء پل دلاك طى مىشود و آن پلى سنگى است كه ازقرارمعلوم دلاك سرشناسى ساخته يا تعمير كرده است . مىگويند شايد اين دلاك در دستگاه شاه عباس خدمت مىنموده است سپس جاده به شهر قم مىرسد .
2 - جادهء ارّابهرو
راه ديگر كه سيمهاى تلگراف هند و اروپا در كنار آن نصب شده است همان جادهايست كه پدر امين السلطان فعلى در سال 1883 - 1884 ساخته و قصد اصلى هم اين بوده است كه از تليكا و تارانتاس « 1 » براى مسافرت زوار استفاده بشود و براى آسايش اين جماعت كاروانسراهائى با سردرهاى
هامش
( 1 ) - وسايل نقليه كه با اسب كشيده مىشود و بيشتر در روسيه متداول بوده است .