به حكومت شيراز رفتند كه برجستهترين آنها فرهاد ميرزا عموى شاه بود كه بيست سال پيش از جهت حكومت ناباب و قرين جور و سختگيرى نيك مشهور شده بود و اكنون فرزند او در همانجا با مدارا و نيكنامى حكومت مىكند . فارس تا ده سال پيش يكى از توابع فرمانروائى ظل السلطان بود و اسما پسر او جلال الدوله كه كودكى بيش نبود در شيراز حكومت مىنمود و زمام واقعى اختيارات در دست فردى توانگر و سرشناس يعنى صاحب ديوان بود ، وى اخيرا به حكومت مشهد انتقال يافت . در تمام دورهء پادشاهى طولانى خود ناصر الدين شاه هيچگاه به شيراز نرفته است .
ارگ
آثار درونى اين شهر از لحاظ وسعت يا جلوه با پايتختهاى شمالى قابل قياس نيست . ارگ محوطهء مستحكمى است كه هشتاد يا رد مربع مساحت دارد و با ديوارى بلند گلى احاطه شده است و چهار برج در چهار گوشه دارد كه با آجر بر آن طراحى كردهاند . در داخلهء ارگ حياط و ايوانهاى اقامتگاه والى است كه در نظر من بههيچوجه جالب ننموده است ، هنگامىكه بنابر پيشنهاد مرحمتآميز معتمد الدوله والى فعلى من در آنجا از ايشان ملاقات نمودم از درون دو حياط گلكارى عبور كردم كه در يكى از آنها بر سنگ مرمر چهرهء چند تن از رزمآوران حجارى و نقاشى شده بود .
اين اثر يادگارى از كاخ كريمخانى است . جناب والى كه پسر عموى شاه است مردى تقريبا پنجاه ساله با قد بلند و آداب نيكو و خوشسلوك و بيان است .
به زبان فرانسه حرف مىزد و با آداب و سياست اروپائى آشنا است و چنانچه تعريف ميكرد چهار بار سفر اروپا نموده و به سال 1873 جزو همراهان همايونى بوده و منشى فرانسهزبان هم داشته و در حين مطالعه بصيرت تام دربارهء وضع سوق الجيشى ايران نشان داده است و حقا فكر كشيدن خط آهن را بين شيراز و بوشهر با تمسخر تلقى مىنموده است و چنان كه گفتهام شهرتى نيكو دارد و هيأت انگليسى مقيم بوشهر نظر خوبى نسبت به او دارند . نمايندگى كار هيأت مزبور را