همين وضع و حالى كه قشون ايران اكنون دارد از بركت خدمت و كارى است كه افسران انگليسى در گذشته انجام دادند . هرچند كه از ناحيهء ديگر اقوام نيز در اين زمينه دخالتى شد ، ولى در واقع ثمرهء كار ما را ضايع كردهاند و باز هر قسم مشق و تعليم يا انضباط و يا خاصيتى كه هنوز در قشون همايونى هست حاصل دانههائى است كه انگليسيان طى سى سال كار و زحمت كاشته و حتى با خون خود آن را آبيارى كردهاند .
5 - افسران فرانسوى -
پس از بازگشت افسرانى كه از انگلستان آمده بودند فرانسويها كه از قرار معلوم در سراسر قرن نوزدهم همواره آمادهء ابراز رقابت با انگليسها بودند ، باز در صحنه پيدا شدند . سر . اچ . ليارد آنها را به سال 1840 در همدان با قشون همايونى ديد ، و همقطار او آقاى ميتفرد ، اندكى بعد در تهران به آنها برخورد كرد . آزمايش ايشان با شكست كامل منجر و دير يا زود متروك گرديد . اگر در ميان افرادى كه از فرانسه آمده بودند يكى هم مانند ژنرال فريه نبود كارشان اصلا قابل ذكر بشمار نمىرفت .
اين شخص بعد از ترك كردن خدمت شاه به نقاطى كه در ايران و افغانستان كمتر رفتوآمد شده بود مسافرت نمود و نتيجهء آن كتاب بسيار جالبتوجه « سفرى با كاروان » است كه وى طى آن مدح و تمجيد فراوان از طرز جهاندارى دولت انگليس كرده است . وضع و حال افرادى را كه بنا بود اين حضرات فرانسوى با آنها محشور باشند ، مىتوان از اظهارات يكى از آنها كه در زير نقل مىشود استنباط نمود :
« سربازها فاقد حس انضباط و اطاعت و احترام نسبت به سركردههاى خود مىباشند و افسران هم هيچگونه علاقه و توجهى به حقوق و تكاليف و قدر و مقام خويش ندارند و از استعداد شايستهء رهبرى و يا قدرت ممانعت از كجرفتارى زيردستان خود محروماند . »
6 - افسران ايتاليائى ، مجارستانى ، اتريشى و فرانسوى -
بعد از آنكه فرانسوىها ترك خدمت كردند ايرانيان كه پيوسته در تكاپوى مربيان و سركاران نظامى