حديث چون پيغمبران مذكور بود فرمودند كه : از طينت علّيّين ونسبت بأعلى ندادند تا در همهء ايشان صحيح باشد ، وممكن است كه همهء ايشان از أعلى علّيّين خلق شده باشند نهايت « أعلى » در اين حديث مذكور باشد ودر حديث سابق مذكور نباشد ، زيرا كه ذكر همهء خصوصيّات در حديث لازم نيست ، و « دلهاى ايشان بلند شوند بسوى ما » يعنى ميل كنند بسوى ما ومحبّت ما را داشته باشند ، وچون مرتبهء ايشان بلند است وكسى كه ميل كند بسوى ايشان بايد كه بلند گردد تا برسد بايشان ، يا همان ميل سبب بلندى مرتبهء أو گردد بآن اعتبار فرمودند كه : بلند گردد از براي آنكه خلق شدهاند از آنچه خلق شدهايم ما ، واز آنچه در توضيح حديث سابق مذكور شد ظاهر شد كه اين معنى سبب اين نيست كه ايشان مجبور ومضطرّ باشند در آن ميل ومحبّت بلكه مرّجحيست از براي اختيار آن وزيادتى توفيق است از براي آن ، « كلا انّ كتاب الأبرار لفى علّيّين » يعنى باز بايستند از خيانت در كيل ووزن ، يا از غفلت از براي بر انگيخته شدن در قيامت ، يا از تكذيب روز جزا كه هر يك قبل أزين مذكور شده ، بدرستى كه كتاب نيكوكاران هر آينه در علّيّين است ، و « وما أدريك ما علّيّون » وچه چيز دانا كرده است ترا كه چيست علّيّون يعنى تو كنه أو را نمىدانى وبحقيقت آن نرسيدهء زيرا كه آن عظيمترست از آنكه برسد بآن فهم كسى يعنى علّيّون كتابيست مرقوم يعنى نوشته شده است يا نشان كرده شده كه هر كه ببيند آنرا ميداند كه در آن چه چيزيست ، « يشهده المقرّبون » حاضر شوند آنرا وحفظ كنند آنرا تا گواه شوند بر آن مقرّبان يعنى مقرّبان درگاه إلهي از ملائكة وأنبيا وأوصيا عليهم السلام ، وقبل أزين در شرح حديث اوّل مذكور شد كه « علّيّين » اسم بهشت است يا اسم موضعي در آسمان هفتم وبنا بر اين ممكن است كه معنى آيهء كريمه اين باشد كه كتاب نيكوكاران يعنى نامهء أعمال ايشان در علّيّين است يعنى ضبط وحفظ مىشود در علّيّين وغرض از تتمّه تفسير وبيان كتابي باشد كه در علّيّين ضبط مىشود نه أصل علّيّين ومراد اين باشد كه :
شرح آقا جمال خوانسارى بر غرر الحكم ودرر الكلم ( فارسي ) — صفحة 520
مساهمون: جمال الدين محمد الخوانساري
ص٥٢٠