از افعال فجّار وناخوش دارند آنها را بنا بر اختلاف نفوس بحسب خلقت چنانكه از أحاديث طينت مستفاد مىشود وفقير توجيه وتصحيح اين معنى را نموده در رسالهء كه در آن باب نوشته است پس هر كه خواهد رجوع بآن نمايد » .
پر واضح است كه از موارد چهارگانهء گذشته موردى كه منحصرا مفيد وقابل مراجعه است مورد آخرست كه بحث از اخبار طينت باشد زيرا مطلب اوّل كه أصل در أشياء حظر است يا اباحه يا توقّف ، در غالب كتب أصول ومخصوصا أصول مطوّلهء متأخرين رضوان اللّه عليهم بطور مستوفى ومبسوط چنانكه شايد وبايد تنقيح شده وحاجتي شديد بمراجعه بحواشى شرح مختصر الأصول نيست ، وهمچنين است مبحث حسن وقبح كه آيا عقليست يا شرعي ، زيرا كه اين موضوع مبسوطتر ومستوفىتر از موضوع اوّل مورد تحقيق وتدقيق قرار گرفته است ، وحاجتي الزام بمراجعه بحواشى شرح مختصر الأصول نمىكند ، واما موضوع نيت علاوة بر اين كه آن هم مانند دو موضوع گذشته مورد مداقّه ومو شكافى متأخّرين قرار گرفته ودر غالب كتب عباديّهء ايشان تنقيح شده است خود شارح ( ره ) در مورد مذكور از همين شرح ، مطلب را دنبال كرده وباندازهء يك رسالهء كوچك در بارهء نيّت سخن رانده است وآن كافيست واگر نه نسخهء از رسالهء نيّت شارح ( ره ) در كتابخانهء شخصي حقير موجودست بچاپ آن در اين مورد اقدام ميكرد ليكن مبحث اخبار طينت علاوة بر آنكه في حدّ ذاته مبحث مشكل وقابل بحث است زيرا از ظاهر اخبار طينت استشمام رايحهء جبر مىشود پس صرف آنها از ظاهر وتوجيه آنها بوجهي كه اين استشمام جبر را بر طرف كند براي أهل علم مفيد وجالب توجّه است وهمچنين از عالم ذرّ وسعادت وشقاوت وقضا وقدر وخير وشرّ كه مسائل مشكله هستند بحث مىشود شارح ( ره ) در همين مورد اشاره هيچگونه شرح وبسطى براي اين مطلب مشكل نداده وبصرف حوالت برسالهء توجيه وتصحيح اخبار طينت اكتفا كرده است ، وعلاوة بر اين نيز اين رساله بسيار قليل الوجود وكم نسخه است بطورى كه در ترجمهء شارح ( ره ) نيز هيچگونه تصريح بلكه اشارهء
شرح آقا جمال خوانسارى بر غرر الحكم ودرر الكلم ( فارسي ) — صفحة 495
مساهمون: جمال الدين محمد الخوانساري
ص٤٩٥