بعضي بعصيان ، يا بريده شدن ايشان از يكديگر بسبب آن اختلاف ودشمنى كردن با يكديگر بسبب آن ، و « كمچه زده خواهيد شد مانند كمچه زدن ديك تا اين كه بالا آيد آنچه پائين باشد وپائين رود آنچه بالا باشد ، پس بالا رود بالاى شما پائين شما را » يعنى برتر گردد از آن ، و « بالاى شما پائين شما را » يعنى وپائين گردد بالاى شما پائين شما را ، وبقرينهء مقابله با سابق واستنباط اين معنى از آن تصريح بآن نشده ، وظاهرتر اينست كه « يعلو » چنانكه در اينجا واقع شده سهوى باشد وصحيح « يعود » باشد چنانكه در نهج البلاغة واقع شده وبنا بر اين ترجمه اينست كه : تا برگردد أعلاى شما أسفل شما وأسفل شما أعلاى شما ، يعنى جمعى از بلند مرتبههاى شما پست مرتبه گردند بسبب عصيان در اين وقت ، وجمعى از پست مرتبههاى شما بلند مربته گردند بسبب أطاعت وانقياد در اين وقت ، وبنا بر اين محتاج بتكلّفى نيست ، و « هر آينه پيش افتند در اين تغيير وانقلاب پيش افتادگانى » يعنى جمعى كه حالا پيش افتادگان باشند وقبل از اين تقصير كرده بودند وپس مانده بودند ، و « هر آينه تقصير خواهند كرد پيش افتادگانى » يعنى جمعى كه پيش از اين پيش افتادگان بودند وپيش افتاده بودند بر ديگران ، تقصير كنند در اين وقت وپس افتند از ديگران .
وممكن است كه مراد به « سابقان » در هر دو موضع جمعى باشند كه قبل از اين بودند خواه سابق باشند در مرتبه وخواه نه ، نه خصوص پيش افتادگان بحسب مرتبه ، وحاصل اين باشد كه جمعى از ايشان كه در آن وقت تقصير كرده بودند در اين وقت پيش افتند بسبب سعى در حسن أطاعت وانقياد ، وجمعى از ايشان كه آن وقت پيش افتاده بودند در اين وقت تقصير كنند وپس افتند ، امّا در نهج البلاغة در دويم « سبّاقون » است نه « سابقون » وبنا بر اين بمعنى « پيشى گيرندگان » است نه « پيشينيان » وبايد مراد همان وجه اوّل باشد وغرض از اين كلام معجز نظام اخبار مردم است باين كه أطاعت وانقياد آن حضرت تالي أطاعت وانقياد رسول خداست
شرح آقا جمال خوانسارى بر غرر الحكم ودرر الكلم ( فارسي ) — صفحة 248
مساهمون: جمال الدين محمد الخوانساري
ص٢٤٨