از مؤمنان جنگ كنند با يكديگر پس اصلاح كنيد ميانهء ايشان ، پس اگر تعدّى كند يكى از ايشان بر ديگرى پس جنگ كنيد با آنكه تعدّى ميكند تا اين كه برگردد بسوى امر خدا ، پس چون نازل شد اين فرمود رسول خدا صلّى اللَّه عليه وآله :
بدرستى كه از شما كسى باشد كه جنگ ميكند بعد از من بر تأويل چنانكه جنگ كردم من بر تنزيل ، پس سؤال كرده شد كه : كيست آن ؟ - فرمود كه : پينه كنندهء نعل ، اشاره بأمير المؤمنين صلوات اللَّه وسلامه عليه كه در آن وقت مشغول پينه كردن نعل خود بود .
پوشيده نماند كه ممكن است كه تأويلى كه آن حضرت عليه السّلام جنگهائى كه كرد بآن كرد همين آيهء كريمه باشد بنا بر اين كه مستفاد مىشود از آن جنگ كردن يك طايفه از مسلمانان كه بر حقّ باشد با طايفهء ديگر كه سركشى كند بر ايشان ، وطايفهء حقّ آن حضرت وأصحاب أو بودند وطايفهء سركش آن طوايف كه سركشى كردند بر ايشان از أصحاب جمل وصفّين وخوارج وچون تعيين فرقهء حق وباطل در اين آيهء كريمه نشده بلكه بوحي وبيان نبوي شده پس نسبت داده شده بتأويل قرآن مجيد بخلاف جنگهاى حضرت رسالت پناهى صلّى اللَّه عليه وآله كه آنها بتنزيل قرآن مجيد بود كه در آن صريح امر شده بقتال مشركان ، وممكن است كه تأويل قرآن كه آن حضرت عليه السلام بر تأويل آن جنگها كرد آيات ديگر باشد كه تأويل آنها امر بآن جنگها باشد نهايت چون اين آيهء كريمه دلالت ميكند بر مقاتله ميان دو طايفه از مسلمانان كه يكى بر حقّ باشد وديگرى بر باطل ، آن حضرت بتقريب آن فرموده باشد كه آن طايفهء حق أصحاب أمير المؤمنين باشند كه قتال خواهند كرد بر تأويل قرآن با طوايفى كه سركشى كنند با ايشان ، وبر هر تقدير مراد در اين فقرهء مباركه به « قومي كه مىزنند تاركها را بر تأويل » ممكن است كه مطابق اين حديث شريف آن حضرت خود وأصحاب أو باشند واين را در أوايل حال فرموده باشند
شرح آقا جمال خوانسارى بر غرر الحكم ودرر الكلم ( فارسي ) — صفحة 233
مساهمون: جمال الدين محمد الخوانساري
ص٢٣٣