4292
بكثرة الاحتمال يكثر الفضل « 1 » .
بسبب بسيارى احتمال بسيار مىشود فضل ، ظاهر اين است كه مراد به « احتمال » در اينجا متحملشدن مؤنات واخراجات مردم باشد ، ومراد به « فضل » زيادتى در مال ونعمت باشد يا تمامى وكمال ، وممكن است كه مراد بفضل عطا واحسان باشد ومراد اين باشد كه بسبب تحمل اخراجات مردم فضل واحسان آدمي بسيار مىشود يعنى اين كمال فضل واحسان است وبالاترين مراتب آن است ، وممكن است كه مراد به « احتمال » تحمل تعب ومشقت باشد ومراد به « فضل » همان تمامى وكمال باشد يا مزّيت وزيادتى بر ديگران باشد ومراد اين باشد كه تمامى وكمال يا مزّيت وزيادتى بر ديگران بدون تحمل تعب ومشقت حاصل نمىشود يعنى تعب ومشقت در گزاردن طاعات وعبادات ودر صبر بر ترك آنچه خواهش آن باشد از مناهى وصبر بر مصائب ونوائب ومانند آنها .
4293
بالايثار على نفسك تملك الرّقاب .
بايثار بر نفس خود مالك مىشوى گردنها را ، مراد به « ايثار بر نفس » برگزيدن ديگرى است بر خود وعطا كردن باو چيزى را كه خود محتاج بآن باشد وظاهر است كه بخششها ودهشهاى كسى بر اين وجه سبب اين مىشود كه مالك گردنها گردد يعنى مردم مطيع وفرمانبردار أو گردند بر وجهي كه گويا مالك رقاب ايشان است .
هامش
( 1 ) شارح ( ره ) قبل از اين فقره فقره ديگرى را شرح كرده است بدين ترتيب ، « بكثرة الاحتمال يكثر العقل » بسبب بسيارى احتمال بسيار مىشود عقل ظاهر اينست كه مراد باحتمال تحمل نمودن تعب ومشقت است ومراد تعب ومشقت مطالعه وفكر ودرس خواندن وگفتن باشد وممكنست كه شامل تعب ومشقت طاعات وعبادات ديگر نيز باشد باين كه حق تعالى بسبب بركت آنها عقل را زياد كند » وگويا سرّ آن اين بوده كه در بعضي نسخ « العقل » بجاى « الفضل » ذكر شده بوده است .