در بارهء آيهء
وَ قالَتِ الْيَهُودُ عُزَيْرٌ ابْنُ اللَّهِ وَ قالَتِ النَّصارى الْمَسِيحُ ابْنُ اللَّهِ
« 1 » ، اشكال كردهاند و گفتهاند : در حالى كه هيچ يك از آنان اين گونه نگفتند .
( 1 ) پاسخ اينكه : هنگامى كه بخت نصر ، بيت المقدس را سوزاند و بنى اسرائيل را از آنجا راند و آنان را به اسارت گرفت و تورات را نيز سوزاند كه چيزى از آن باقى نماند . در ميان اسيران « دانيال » پيامبر بود كه خواب بخت نصر را تعبير نمود و از اين رو « بخت نصر » او را در بهترين منزل جا داد . عزير تورات را براى يهوديان به عينه باز آورد هنگامى كه بعد از مرگ بخت نصر به شام مراجعت كرد .
پس طايفهاى از يهود گفتند كه او پسر خداست نه همهء يهوديها و اين يك خاصى است كه به صورت عام گفته شده .
و در بارهء آيهء :
فَنَبَذْناهُ بِالْعَراءِ وَ هُوَ سَقِيمٌ
« 2 » ، اشكال كرده و گفتهاند : اين آيه چگونه با آيهء ديگر كه گفته است :
لَوْ لا أَنْ تَدارَكَهُ نِعْمَةٌ مِنْ رَبِّهِ لَنُبِذَ بِالْعَراءِ وَ هُوَ مَذْمُومٌ
« 3 » جمع مىشود ؛ زيرا اين خلاف اوّلى است ؛ چون در اوّلى مطلقا گفته است او را در بيابان انداختيم اما در دوّمى آن را مشروط نموده است ؟
پاسخ اينكه : معناى آن اين است كه اگر با اجابت كردن دعايش ، به او رحم نكرده بوديم ، او را در « عراء » مىانداختيم . و در حالت اوّل او را انداخته بود :
فَاجْتَباهُ رَبُّهُ فَجَعَلَهُ مِنَ الصَّالِحِينَ
« 4 » ، ولى خداوند او را با نعمت دادن از جانب خود تدارك كرد و او را در فضا انداخت و مورد مذمّت نبود و او را برگزيد و پيامبرش نمود .
[ تناقضى ميان دو آيه نيست اگر چه در « نبذناه » مطلق بود ] و در اين حالت مورد ملامت نبود . [ و در جايى ديگر انداختن را مشروط گفته و معنايش اين است كه اگر ترحم ما به يونس - عليه السّلام - نبود او را به صورت ملامت شده مىانداختيم ] اگر چه اين ملامت ، ملامت عتاب بود نه عقاب ؛ زيرا او ترك اولى كرده بود .
هامش
( 1 ) سوره برائت ، آيهء 30 .
( 2 ) سورهء صافات ، آيهء 145 .
( 3 ) سورهء قلم ، آيهء 49 .
( 4 ) سورهء قلم ، آيهء 5 .