در مورد آيهء :
وَ إِذْ قالَ إِبْراهِيمُ لِأَبِيهِ آزَرَ
« 1 » ، اشكال كردهاند و گفتهاند : نام پدر ابراهيم در تورات « تارخ » است . در پاسخ گفته مىشود : ممكن است دو نام داشته است ، گاهى شخصى دو نام و دو كنيه دارد . ادريس در تورات « اخنوخ » است و يعقوب ، اسرائيل و عيسى - عليه السّلام - مسيح هم ناميده مىشود . پيامبر اكرم - صلّى اللَّه عليه و آله - فرمود : « من پنج نام دارم : محمّد ، احمد ، ماحى ، عاقب و حاشر » .
( 1 ) و گاهى هم ممكن است براى مردى دو كنيه باشد چنانچه گاهى ممكن است برايش دو نام باشد ، حمزه دو كنيه داشت يكى « أبو يعلى و أبو عتبه » و صخر بن حرب - پدر معاويه - هم دو كنيه داشت : « أبو سفيان و أبو حنظله » .
و گفته شده معناى « آزر » يعنى اى ضعيف ! يا اى جاهل ! و بعضى هم گفتهاند : به معناى : يا ياور من ! و اى مصاحب من ! و اى بزرگ من ! است . بنا بر اين « آزر » صفت پدر ابراهيم مىشود .
اكثر علما گفتهاند : « آزر » عموى ابراهيم بود و عرب به عمو هم پدر مىگويند و صحيح هم اين است كه « آزر » پدر ابراهيم نبوده است .
در مورد آيهء :
وَ لَبِثُوا فِي كَهْفِهِمْ ثَلاثَ مِائَةٍ سِنِينَ وَ ازْدَادُوا تِسْعاً
. بعد فرموده است :
قُلِ اللَّهُ أَعْلَمُ بِما لَبِثُوا
« 2 » اين سخنى متناقض است ؛ زيرا خداوند متعال ابتدا مدت اقامت آنان را در غار معين كرده و بعد فرموده است بگو كه خداوند بهتر مىداند كه چقدر ماندند ، در حالى كه اين را قبلا معلوم كرده بود .
پاسخ اينكه : مردم در مدت اقامت آنان اختلاف كردند ؛ چنانچه در تعداد آنان اختلاف كردند ، خداوند به ما فهماند كه آنان تا « سيصد » ماندند ، بعد پرسيدند منظور از « سيصد » ، سال است يا ماه يا روز ؟
خداى متعال آيه فرستاد كه منظور ، سيصد سال است . سپس فرمود : نه تا نيز اضافه نمودند و من بهتر از اختلافكنندگان مىدانم كه آنان چقدر ماندهاند .
هامش
( 1 ) يعنى : « ابراهيم به پدرش آزر گفت » ، ( سورهء انعام ، آيهء 74 ) .
( 2 ) سورهء كهف ، آيهء 25 و 26 .