5224 - و ابن محبوب به نقل از ابو ايّوب ( ابراهيم بن عثمان خزّار ) از ضريس كناسى گويد : به امام صادق عليه السّلام عرض كردم كه زنى و برده اى هر دو بمعيّت هم بخطا مردى را كشتهاند ، فرمود : حكم خطاى زن و برده مانند عمد است ، پس اگر اولياء مقتول بخواهند هر دو را قصاص كنند مىتوانند ، و فرمود : اگر قيمت برده بيش از پنج هزار درهم است پس اولياء مقتول بعد از قصاص بايد ما زاد قيمت را بمولاى عبد باز دهند ، و اگر بخواهند زن را بكشند و برده را نيز تصاحب كنند مىتوانند در صورتى كه اگر قيمت عبد بيش از پنج هزار درهم بود ما زاد قيمت را به مولاى عبد بپردازند و او را براى خود برگيرند ، يا صاحبش فديهء او را بدهد ، و او را رها كند ، و اگر قيمتش كمتر از پنج هزار درهم بود چيزى براى ايشان جز او نيست .
شرح : « اين دو خبر را شيخ در استبصار و كلينى در كافى ( در باب من خطاؤه عمد ) آوردهاند ، و شيخ پس از نقل آن فرموده است : « من اين دو خبر را چون متضمّن احكام قتل عمد بود ذكر كردم ، أما آنچه در اين خبر گفته است « خطاى زن و برده عمد است » و در خبر ابو بصير كه گويد : « خطاى زن و پسر عمد است » مخالف قول خداوند متعال است كه حكم قتل خطا را ديه گفته است نه قصاص ، و درست نيست كه خطا را عمد بدانيم همچنان كه نمىتوانيم عمد را خطا بدانيم مگر در بارهء كسى كه مكلَّف نيست مانند ديوانگان و اطفال ، و ما در كتاب تهذيب رواياتى را آوردهايم كه دلالت دارد برده اگر مرتكب قتل خطا شد خود او را بولى مقتول تسليم ميكنند يا
من لا يحضره الفقيه ( فارسي ) — صفحة 486
مساهمون: الشيخ الصدوق
ص٤٨٦