عطّار نيشابورى ( حدود 539 يا 540 - 618 ه . ق )
شيخ فريد الدّين ابو حامد محمّد بن ابراهيم عطّار نيشابورى از عارفان شاعر و شاعران عارف سدهء ششم و اوايل سدهء هفتم هجرى است . زندگى اين مرد ، همچون مردان برجستهء ديگر ، در هالهاى از افسانهها و حكايتها پوشيده است . بنا بر اصحّ روايات در سال 540 ه در قريهء كدكن نيشابور ديده به جهان گشود و پس از گذراندن دوران تحصيل و طىّ مراحل سير و سلوك و دوستى با طايفهء درويشان به مراحل بالايى از شناخت و عرفان مىرسد . آنچه از منابع برمىآيد اين است كه وى معلومات وسيع در علوم دينى ، فقه ، حديث ، حكمت ، كلام ، تاريخ ، علوم پزشكى و علوم قرآنى و نجوم داشته و اين مطلب از آثارش آشكار است . امّا اين كه او نزد چه استادانى درس خوانده و پيران طريقت او در سير و سلوك چه كسانى بودهاند ، به درستى معلوم نيست .
از آثار او برمىآيد كه در ميان دانشهاى مختلف ، عطّار دلبستهء علمِ دين است و از بين همهء علوم ، علم الاديان را علم حقيقى مىداند و فلسفه ستيزى او هم برخاسته از همين باور است :
مردِ دين شو ، محرم اسرار گرد * وز خيال فلسفى بيزار گرد
جهان بينى دينى عطّار بر خلاف فردوسى كه شاعر خرد گراست ، تابع شرع و شريعت است . البتّه اعتقاد به اين علوم سبب نشده كه علوم ديگر را رها كند ، مخصوصا عرفان را .
او راه رفتهاى است به پايان راه رسيده و سالكى است به حق و اصل شده .
آثار اصلى عطّار عبارتند از : منطق الطير يا مقامات طيور و مصيبت نامه كه هر دو مثنوىاند در بحر رمل مسدّس محذوف يا مقصور ؛ الهى نامه و اسرار نامه كه اين دو مثنوى هم در بحر هزج مسدّس محذوف يا مقصور سروده شدهاند ؛ مختار نامه كه مجموعهء رباعيات اوست ؛ ديوان قصايد و غزليات و تذكرة الاولياء كه به نثر است .