اديب الممالك فراهانى ( 1236 - 1295 ه . ش . )
محمّد صادق حسينى ملقّب به امير الشعرا و متخلّص به « اميرى » و معروف به اديب الممالك فراهانى ، معروفترين شاعر اواخر سدهء سيزدهم و صدر مشروطيت ايران است .
وى در قريهء « كازران » از توابع عراق كه حكومتنشين آن ، سلطان آباد است ، متولّد شد . چهارده يا پانزده ساله بود كه پدر را از دست داد . پدرى كه قرض و بدهى فراوان از خود به جا گذاشت . از اين رو ، او سختىهاى بسيار متحمّل شد با سرودن قصيدهاى در شكايت از روزگار ، مورد توجّه حسنعلى خان گروسى امير نظام كه در آن هنگام وزير فوايد بود ، قرار گرفت و قدرش شناخته شد . سپس با امير نظام كه به حكومت كرمانشاه مأمور شده بود ، به كرمانشاه رفت و تا 1313 ه با او در همان جا اقامت گزيد و در اواخر آن سال به تهران آمد و در ربيع الاول 1314 ه از طرف شاه به لقب اديب الممالك مفتخر و ملقّب گرديد و از اين سال كارش بالا گرفت . اديب الممالك در سال 1318 ه سفرى به قفقاز داشت و پس از آن جا به خوارزم و سپس به مشهد رفت و تا سال 1320 ه روزنامه ادب را در آن شهر منتشر كرد .
اديب ، در علوم ادب و لغت فارسى متتّبع و استاد بود و حافظهاى قوى داشت و به زبانهاى روسى ، كلدانى ، تركى و پهلوى و مختصرى فرانسه و انگليسى آشنايى داشت .
موضوع اشعار او را بيشتر وطنيات ، سياسيات و اجتماعيات تشكيل مىدهد . بيشتر اشعارش به صورت قصيده ، قطعه ، مثنوى ، ترجيعبند و تركيببند است . اميرى روش استادان قديم را در سرايش شعر پيروى كرده و از عهدهء آن به خوبى بر آمده است . « 1 »
هامش
( 1 ) . سير سخن ، ج 2 ، صص 234 - 237 .