جوياى تبريزى ( - 1118 ه . ق . )
ميرزا داراب بيگ متخلّص به « جويا » پسر ملّا سامرى از شاعران سدهء يازدهم و آغاز سدهء دوازدهم هجرى در هند است . خاندانش در اصل تبريزى بودند ، از آن جا به هند رفتند و در كشمير سكونت گزيدند . او و برادرش ميرزا كامران بيگ ، گويا هر دو در كشمير زاده شدهاند و با توجه به اين كه اصلشان از تبريز بود ، جويا را تبريزى نوشتهاند . وى در شعر ، شاگرد چند تن از شاعران ايرانى بوده و يا در مصاحبت آنان كسب ادب كرده است ، مانند محمّد سعيد اشرف مازندرانى و ملّا على رضا تجلّى و نيز چنان كه على قلى خان واله داغستانى در رياض الشعرا نوشته است وى با ابو طالب كليم و ميرزا صائب نيز در كشمير مصاحبت داشته است .
كليات جويا متضمّن قصيدههايى در ستايش آفريدگار ، قصيدهها و ترجيعبندهاى متعدّد در منقبت امامان ( ع ) و چندين مثنوى كوتاه در موضوعهاى گوناگون است .
جويا اگر چه در اقسام شعر طبع آزمايى كرده ، ليكن توجّه او مانند ديگر هم طرازانش بيشتر به غزلسرايى بود و حق آن است كه او را در اين راه از شاعران موفّق بشماريم . غزل هايش به شيوهء صائب ، انديشههاى عارفانه و حكيمانه را با احساس عاشقانه همراه دارد . . . « 1 » .
از آن جا كه جويا متولّد كشمير است زندگينامهء مفصّل و نمونه اشعار بيشتر او را در كتاب مناقب علوى در شعر شاعران پارسى گوى شبه قارّه آوردهايم و چون اصل او از تبريز است ، نمونهاى از اشعارش را تيمّنا در اين جا ذكر كردهايم .
هامش
( 1 ) . تاريخ ادبيات در ايران ، صفا ، ج 5 ، بخش 2 ، صص 1353 - 1355 .