شيخ بهايى عاملى ( 953 - 1030 يا 1031 ه . ق . )
شيخ الاسلام بهاء الدّين محمّد بن حسين بن عبد الصّمد عاملى متخلّص به بهايى و معروف به شيخ بهايى از جمله عالمان و شاعران معروف سدهء يازدهم هجرى است .
پدرش شيخ عز الدّين از عالمان دينى جبل عامل لبنان بود و در شهر بعلبك سكونت داشت و از آن جا در عهد شاه تهماسب صفوى با خاندان خود به ايران مهاجرت كرد و سه سال در اصفهان ماند و سپس به دعوت شاه تهماسب به پايتخت او ، قزوين سفر كرد و شيخ الاسلام آن شهر شد و پس از مسافرتهاى ديگر بالاخره در 984 ه در بحرين درگذشت .
و امّا پسرش بهاء الدّين محمّد ( شيخ بهايى ) در بعلبك ولادت يافت و در خردسالى به همراه پدر و خانوادهاش به ايران آمد و با برادرش عبد الصّمد در محضر پدر و بعضى از عالمان ديگر تربيت يافت و در ادب عربى و فارسى و دانشهاى دينى و بعضى از دانشهاى عقلى ، به ويژه رياضى ، مهارتى حاصل كرد . چنان كه نوشتهاند مدّت سى سال به سياحت پرداخت و آن گاه به ايران بازگشت و از آن پس در اصفهان ملازم درگاه شاه عبّاس و از مقرّبان او گرديد و با عالمان مشهورى مانند مير محمّد باقر داماد در آن شهر معاشرت داشت و به تأليف كتابها و ساختن منظومهها و تربيت شاگردان خود سرگرم بود تا در هشتاد و اند سالگى درگذشت . جسدش را به مشهد انتقال دادند و در خانهاى كه آن جا داشت به خاك سپردند .
آثار معروف او عبارتند از : خلاصة الحساب ، تشريح الافلاك ، جامع عبّاسى به پارسى ، كشكول و كلّيات شعر فارسى شامل منظومههاى نان و حلوا ، شير و شكر ، نان و پنير و . . .
شيخ بهايى به فارسى و عربى شعر مىسرود . در اشعارش چاشنى تند عرفانى وجود