آذرى طوسى ( - 866 ه . ق . )
شيخ فخر الدّين حمزة بن على ملك طوسى اسفراينى بيهقى متخلّص به « آذرى » از مشاهير مشايخ و شعراى قرن نهم هجرى است كه بخشى از روزگار خود را در هند و بيشتر آن را در ايران سپرى كرد .
وى از عنفوان شباب ، شاعرى را آغاز كرد و در اين راه شهرتى به دست آورد . در اثناى اين كار نسيم فقر و عالم تحقيق بر رياض خاطر او وزيد و آفتاب جهان تاب فقر بر روزن كلبهء احزان او پرتوى انداخت . . . قدم در كوى فقر نهاد و اسم و رسم و سود و زيان به باد فنا برداد و به صحبت شريف شيخ محيى الدّين الطوسى الغزالى رسيد و پس از فوت وى به سيد نعمة اللّه رجوع نمود و مدّتى در خدمت سيّد به سلوك مشغول بود و بسى اوليا را دريافت و خدمت كرد و دو نوبت پياده حج اسلام گزارد و مدّت يكسال در بيت اللّه الحرام مجاور شد و كتاب سعى الصفا را در حرم نوشت و بعد از آن به ديار هند افتاد و چند گاه در آن ديار به سر برد .
در همين سفر هند بود كه شيخ خدمت سلطان احمد شاه بهمنى از سلاطين بهمنى دكن و گلبرگه را كه از دوستداران مشايخ و شيفتهء آشفتگان راه حق بود ، درك كرد و در شمار ملازمان او در آمد و عنوان ملك الشعرايى او را يافت . پس از مدّتى به وطن بازگشت و پاى قناعت در دامن كشيد تا بالاخره در هشتاد و دو سالگى در اسفراين فوت كرد و همان جا مدفون شد .
از آذرى به نظم و نثر آثارى مانده است . ديوان او مشتمل است بر قصيده و غزل و ترجيع و تركيب و قطعه و رباعى كه مجموع آنها از پنج هزار بيت در نمىگذرد . اثر منظوم ديگرش بهمن نامه است در شرح سلطنت سلاطين بهمنى دكن كه متأسّفانه در دست