سبك شعرى
در مقدمه ديوان او آمده است :
« اديب الممالك بر تمام معاصرين خود بدون استثنا در شعر و شاعرى مقدم و نسبت آنان با وى نسبت قطره به دريا و ثرى با ثريّا است ، بلكه در دوره تجديد حيات ادبى كه از نشاط اصفهانى آغاز و به اديب الممالك ختم مىشود ، پس از حكيم قاآنى و سروش و يكى دو نفر ديگر ، بر تمام شعرا برترى و تفّوق دارد . بعلاوه تصادف وى با عصر مشروطيت و انقلاب و دچار شدن در كشمكش سياسى ، ميدان نبوغ و عبقريّتى به دست او مىدهد كه در دست احدى از شعراى سلف از باستان تاكنون نبوده و به همين سبب ديوان اين استاد بعد از دواوين ستّه يا سبعه اساتيد باستان بر اغلب دواوين رجحان دارد . » « 1 »
اديب الممالك فراهانى از احياگران سبك خراسانى در سده چهاردهم هجرى به شمار مىرود و در شمار ممتازترين چهرههاى اين سبك در چند سده اخير است .
دامنه تاثير آثار عاشورايى
مىتوان اديب الممالك فراهانى را از نامآورترين شعراى آيينى از عصر مشروطيت تاكنون معرفى كرد . مسمط ماندگار او در ولادت رسول گرامى اسلام از شاهكارهاى شعر آيينى در زبان فارسى است و احاطه كامل او را به فنون ادبى و مطالب تاريخى و متون مذهبى نشان مىدهد .
چهاردهبند عاشورايى او نيز در زمره آثار موفق ماتمى است و توانايى او را در آفرينش آثار منظوم در قالبهاى مختلف شعرى نشان مىدهد .
برگزيده آثار عاشورايى
نقش شعراى توانا و پرآوازهاى چون اديب الممالك فراهانى در بالندگى شعر آيينى و ادامه حضور شعر عاشورا در قلمرو زبان فارسى ، نقشى تعيين كننده است . با مرورى بر تركيببند عاشورايى او حسن ختام اين مقال را رقم مىزنيم :
هامش
( 1 ) . همان ، ديباچه ، ص يح .