بدست كرده از پس آن به گوش مشركين چنين آورد تلك الغرانيق « 1 » العلى و انّ شفاعتهنّ لترجى يعنى : اين بتان شما بزرگاند و شفاعت ايشان از بهر شما بزرگ است « 2 » و اين سخن بجاى اين آيت كرد ،
تِلْكَ إِذاً قِسْمَةٌ ضِيزى
« 3 » .
مع القصه چون پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله سوره را به پايان برد سر به سجده نهاد و مشركين جملگى پيشانى بر خاك نهادند به متابعت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله سجده كردند ، جز اميّة بن خلف و عتبة بن ربيعه و وليد بن مغيره كه به جهت ضعف شيخوخت سجده نتوانستند كرد ؛ و به روايتى يكى از ايشان نتوانست سجده كرد پس مشتى خاك از زمين برگرفته نزديك جبهت برد و پيشانى بر آن نهاد .
و چون مشركان از كعبه بيرون شدند ، گفتند : ديگر ما را با محمّد سخنى نيست چه ما دانا بوديم كه آفرينش را خداوندى است كه زنده كند و بميراند . سخن اين بود كه اين معبودان ما شفاعت كنندگان ما باشند ، اكنون كه محمّد با ما سخن يكى كرد ما را با او صلح است و ديگر از بهر كيد و كينه او نخواهيم بود .
جبرئيل عليه السّلام فتنهء شيطان و سخن ايشان را به پيغمبر آورد و آن حضرت سخت غمگين و محزون گشت ، پس خداى اين آيت به دو فرستاد :
وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِكَ مِنْ رَسُولٍ وَ لا نَبِيٍّ إِلَّا إِذا تَمَنَّى أَلْقَى الشَّيْطانُ فِي أُمْنِيَّتِهِ فَيَنْسَخُ اللَّهُ ما يُلْقِي الشَّيْطانُ ثُمَّ يُحْكِمُ اللَّهُ آياتِهِ وَ اللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ
. « 4 » نفرستاديم پيش از تو هيچ پيغمبر و نبىّ مگر چون تلاوت كرد بيفكند ، شيطان نزديك تلاوت او ، پس زايل گرداند خداى آنچه درافكنده باشد شيطان ، پس ثابت كند خداى آيتهاى خود و خدا داناست و حكمكننده .
پس پيغمبر شاد شد و چون مشركين اين آيت بشنيدند گفتند : همانا محمّد از
هامش
( 1 ) . غرانق نام بت است و جمع آن غرانيق است .
( 2 ) . داستان غرانيق جعلى است و ساخته و پرداختهء مخالفان است و اصل و سندى ندارد . و در كتابهاى مهم حديث اهل سنّت چون صحيح بخارى و صحيح مسلم نيامده است و اين مغايرت دارد با آيات ديگر قرآنى ، علماى اسلام به ويژه قاضى عباس ( متوفى 544 ه ) مفصل در آن بحث كرده و بطلان آن را ثابت كردهاند . براى اطلاع بيشتر رجوع كنيد به :
( نهايه الارب نويرى ، ترجمهء محمود مهدوى دامغانى ، تهران ، امير كبير ، ج 16 ص 235 - 240 ) .
( 3 ) . النجم ، 22 : اين تقسيمى غير عادلانه است .
( 4 ) . الحج ، 52 : ما پيش از تو رسول يا پيامبرى نفرستاديم جز آن كه وقتى مشغول خواندن آيات شد ، گرفتار القائات شيطان گرديد ، اما خداوند القائات شيطان را مرتفع كرد و آيات خود را استحكام بخشيد ، خداوند دانايى فرزانه است .