تاريخ فلسفه مشتمل است و سيد امين آن را بهطور كامل در كتاب اعيان الشيعة آورده است . « 1 »
كتابهاى ديگر او عبارتند از : كتاب الفال النجومى ، كتاب تحويل سنى المواليد ، كتاب المدخل ، كتاب التشبيه و التمثيل ، كتاب المنتحل ، از گفتههاى منجمان در اخبار و مسائل و مواليد و مطالب ديگر ، كتاب الحكمة ، كتاب المواليد « 2 » و كتاب الامامة كه كتاب بزرگى است . « 3 »
فضل بن شادان ابو محمد فضل بن شادان ( شاذان ) بن خليل ازدى نيشابورى قرن 3 هجرى
از نامهاى درخشان در بين علماى فقه و كلام و فرهنگهاى متنوع اسلامى است . او يكى از اعلام متفكران اسلامى و از شيوخ و بزرگان متقدم شيعه در علوم فقه و دين و حديث و قرآن و غيره بود .
چنين به نظر مىرسد كه فضل بن شادان تا اواسط قرن سوم هجرى حيات داشته است ، زيرا ناقلان احوال او نوشتهاند كه او دانش را از امام على بن موسى الرضا ( ع ) متوفى به سال 202 هجرى فراگرفته است ، و نيز گفتهاند از امام جواد ( ع ) متوفى به سال 220 و از امام على هادى ( ع ) متوفى به سال 254 هجرى دانش فراگرفت . از برخى نوشتهها استفاده مىشود كه فضل بن شادان به سال 260 هجرى درگذشته است . « 4 » شارحان احوال او ، باتفاق ، او را ثقه و از اجلهء فقهاى شيعهء امامى و متكلمان شيعه شمردهاند . « 5 »
پدرش از شاگردان يونس بن عبد الرحمن متكلم فقيه امامى و متوفى به سال 208 هجرى بود .
فضل نيشابورى ، عربى خالص و به قبيلهء معروف عرب يعنى ازد منسوب بود « 6 » و از
هامش
( 1 ) - اعيان الشيعة ، ج 2 ، صص 360 و 368 ( ولى النديم كتاب النهمطان را كه حدود دو صفحه از آن را نقل كرده تأليف ابو سهل بن نوبخت دانسته است نه پسرش فضل بن ابو سهل بن نوبخت - چاپ تجدد ، ص 299 ) . ويراستار
( 2 ) - اين مؤلفات در كتاب اخبار الحكماء ، ص 169 و تأسيس الشيعة ، ص 363 و الفهرست النديم ، ص 382 - 383 ذكر شده است . ( جداگانه ، غير از كتاب اليهبطان فى المواليد )
( 3 ) - الذريعة ، ج 2 ، ص 332
( 4 ) - منتهى المقال ، ص 242
( 5 ) - سفينة البحار ، ج 2 ، ص 269 و اتقان المقال در قسمت ثقات ، ص 108 و منتهى المقال ، ص 241
( 6 ) - الفهرست ، ص 39 - 41 . نام پدر صاحب اين شرح حال ، يعنى شاد ، مىرساند كه او از ايرانيان اصيل بوده و به علت سكونت در كوى ازديان يا به علل ديگر او را به قبيلهء ازد نسبت دادهاند . - م .