6 - فخر مراغى ، از موصل .
7 - محى الدّين مغربى .
8 - قطب الدّين شيرازى .
9 - شمس الدّين شيروانى .
10 - كمال الدّين ايجى .
11 - حسام الدّين شامى .
12 - نجم الدّين اسطرلابى .
13 - صدر الدّين على بن نصير الدّين طوسى .
14 - نجم الدّين على بن محمود حكيم كاتب بغدادى متوفى به سال 680 ه / 1281 م .
15 - قومنجى ( قومهجه ) چينى ملقب به سينگسينگ ، يعنى عارف .
16 - ابن فوطى كمال الدّين بن عبد الرزاق بن احمد شيبانى .
17 - خواجه شمس الدّين بن محيى الدّين بن عربى .
18 - اصيل الدّين حسن بن نصير الدّين طوسى . « 1 »
ساختمان رصدخانهء مراغه در همان سالى كه خواجه نصير الدّين طوسى وفات كرد ، يعنى در سال 672 هجرى ، بپايان رسيد و مدت شانزده سال ساختمان آن به طول انجاميد .
طوسى زيج معروف خود به نام زيج ايلخانى را از آن رصدخانه استخراج كرد و آن را در كتابى ويژه منتشر ساخت كه محتوى بر جدولهاى تازه و طرايف حسابى جديد بود كه پيش از آن سابقه نداشت . بههمينجهت در دورهء نهضت علمى اروپا زيج مزبور مورد اعتماد اروپاييان قرار گرفت .
عظمت و قدرت علمى او در ساختن و فراهم كردن چنين رصدخانهء عظيم كه دلالت بر وسعت فرهنگ و اطلاعات و روشنبينى او مىكند ، گرچه مسلم و قطعى است ، ولى مظاهر عظمت روحى و قدرت ارادهء او در اين بود كه توانست باهوش و زرنگى و حسن تشخيص خود به تدريج بر عقل و فكر هلاكو تسلط پيدا كند و آن خونخوار بىبندوبار را وادار به اصلاح امور اجتماعى كند و به دست او فرهنگ و تمدنى متناسب روز فراهم سازد و نابودكنندهء تمدنها را به تمدن سوق دهد و او را به بهبود اجتماع علاقهمند سازد و بالاخره كار به جايى كشيده شد كه هلاكو فخر الدّين لقمان بن عبد اللّه مراغى را به كشورهاى عربى فرستاد تا علمايى را كه از ترس وى و مغول به اربل ، موصل ، الجزيره و شام فرار كرده بودند تشويق كند تا به مراكز خود برگردند و نيز از دانشمندان آن سامان دعوت
هامش
( 1 ) - تاريخ الفلك فى العراق ، ص 32 - 39