محمد بن مبارك بخارى است . « 1 »
حمصى سديد الدّين محمود بن على بن الحسن الحمصى الرازى « 2 » ؟ - 583 ؟
از اعلام و بزرگان علماى شيعه و شيوخ برجستهء آنها در علم كلام و طب ، و در فلك و فقه و اصول و غيره بود . قمى او را اينطور توصيف مىكند : « او از بزرگان متكلمان ، و از علماى نجوم بود » ؛ و شيخ حر عاملى در معرفى او مىگويد : « او علامهء زمان در دو رشتهء اصول و مردى با تقوى و موثق بوده است » .
هركس خواسته است او را معرفى كند ، از او بسيار تمجيد و تكريم كرده ، و اين امر دليل بر رفعت مقام و شخصيت علمى اوست ، و بهطور واضح دليل است كه او در فرهنگ اسلامى رسوخ و نفوذ داشته است .
سديد الدّين استاد عدهاى از علما و متفكران برجستهء معروف ، امثال فخر الدّين رازى ، و شيخ زاهد ( ورام ) صاحب تنبيه الخواطر و علامه محمد بن ادريس حلى و شيخ منتجب بن بابويهء قمى بوده كه در حدود سال 504 - 585 هجرى مىزيسته . او از شخصيتهاى بارز و از مجتهدين معروف عصر خود بود ، فكر مستقلى داشت ، و از تقليد ديگران دور بود .
حمصى كسى است كه بعد از شيخ ابو جعفر طوسى متوفى به سال 460 هجرى ، شهرتش از نقطه نظر فتوى به اوج عظمت رسيد ، و آن هالهء قدس را كه در اطراف آراء و فتاوى ابو جعفر طوسى بود ، پس زد و آنها را از هم شكافت ، و افكار فقهاى بعد از خود را تحت الشعاع قرار داد تا آنجا كه نظريات فقهى او مدتهاى طولانى مورد مراجعهء آنها بود .
شهيد ثانى عاملى كه در سال 966 هجرى به شهادت رسيد ، در كتاب خود الدراية
هامش
( 1 ) - - روضات الجنات ، ص 208 و الكنى و الالقاب ، ج 3 ، ص 131 و الذريعة ، مخصوصا كه حواشى فوق در آنجا آمده است ، و امل الآمل ، قسمت دوم ، ص 42
( 2 ) - حمص يكى از شهرهاى سوريه است و او منسوب به آنجاست ( بنا بر نظريهء قمى ) ، و گفتهاند كه نسبت او به حمص ( نخود ) است و به عبارت فارسى سديد الدّين ، نخودى است و بعضى گفتهاند حمص شهرى است در رى كه اكنون دهكدهاى خراب است .