حبلهرودى نجم الدّين خضر بن شمس الدّين محمد بن على رازى قرن 9 هجرى
از مردم حبلهرود بود و در نجف سكونت گزيد و در سال 828 هجرى حيات داشت . صاحب روضات الجنات او را چنين ستوده و گفته است : « او مردى فاضل و عالم و متكلم و فقيهى بزرگوار و جامع اكثر علوم بود . . . » .
اين دانشمند از علماى اوايل دورهء صفويه و از شاگردان سيد شمس الدّين محمد بن شريف جرجانى و از جملهء دانشمندانى است كه تأليفات بسيارى دارند ، و بيشتر تأليفات او در علم كلام است . از اين جمله است :
[ تاليفات ]
جامع الدرر ، در شرح باب حادى عشر كه در كلام است و اصل آن از علامهء حلى است .
مفتاح الغرر ، كه منتخب و چكيدهاى از جامع الدرر است .
التحقيق المبين فى شرح نهج المسترشدين ، كه اصل آن از علامهء حلى است و در تاريخ 828 هجرى در حله از تأليف آن فراغت يافته است .
جامع الاصول در شرح ترجمهء رسالة الفصول ، تأليف نصير الدّين طوسى در كلام ، اين كتاب را ، ركن الدّين محمد بن على گرگانى به عربى ترجمه كرده است .
نسخهاى خطى و قديمى از تعريب رسالة الفصول نصير الدّين طوسى در دسترس داريم كه موريانه برگ اول آن را خورده و نويسنده در آخر رساله آورده است : « رسالهء نصيريه به قلم بندهء نيازمند خدا ، حسن بن محمد بن حسين معروف به والد . . . « 1 » كه خدا او را ببخشد در شب سهشنبه اول جمادى الآخر سال نهصد و يك به اتمام رسيد » . شايد اين همان كتابى است كه گرگانى آن را به عربى ترجمه كرده است .
از آثار ديگر اوست :
تحفة المتقين فى اصول الدّين .
كاشف الحقائق ، در شرح رسالهء درة المنطق ، كه از استاد اوست .
كتاب القوانين .
حقائق العرفان و خلاصة الاصول و الميزان .
او در كتاب ديگر خود التوضيح الانوار بالحجج الواردة لدفع شبهة الاعور كتاب يوسف بن مخزوم واسطى اعور را كه در رد اماميه است ، مورد انتقاد قرار داده همچنان كه شيخ
هامش
( 1 ) - در اينجا كلمهاى بود كه خوانده نشد .