ببيند خداوند تو را در معصيتى كه نهى كرده تو را از آن ، و بپرهيز از آن كه نبيند تو را نزد طاعتى كه امر كرده تو را به آن ، و بر تو باد به كوشش و جدّ و البتّه چنان ندانى كه بيرون رفتهاى از تقصير در عبادت و طاعت خدا زيرا كه عبادت نشده حقّ تعالى به نحوى كه شايستهء عبادت او است .
( فقير گويد كه ) : همين معنى مراد است از اين دعا كه آن حضرت تعليم فضل بن يونس فرموده : اللّهمّ لا تجعلنى من المعارين [ 1 ] و لا تخرجنى من التّقصير .
فرمود : و بپرهيز از مزاح ، زيرا كه آن مىبرد نور ايمان تو را و سبك مىكند مروّت تو را ، و بپرهيز از ملولى و كسالت ، زيرا كه اين دو منع مىكند حظّ تو را از دنيا و آخرت . [ 2 ]
( مؤلّف گويد كه ) : نهى آن حضرت از مزاح ظاهرا مراد افراط در مزاح و شوخى است كه باعث سبكى و كم و قارى و موجب سقوط حصول مهابت ، و حصول خوارى مىگردد و دل را مىميراند و از آخرت غفلت مىآورد و بسا باشد كه باعث عداوت و دشمنى يا سبب آزردن و خجالت مؤمنى گردد ، و لهذا گفته شده كه هر چيزى را تخمى است و تخم عداوت شوخى است . [ 3 ]
و از مفاسد آن ، آن است كه دهان را به هرزهخندى مىگشايد ، و خندهء بسيار دل را تاريك و آبرو و وقار را تمام مىكند ، و لكن پوشيده نماند كه اگر افراط و مزاح نشود و توليد مفاسد مذكوره ننمايد مذموم نيست بلكه ممدوح است ، و مكرّر مزاح از حضرت رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و امير المؤمنين عليه السّلام صادر شده به حدى كه منافقين مزاح را در حضرت امير المؤمنين عليه السّلام عيب شمردند ، و همچنين خندهء مذموم قهقهه است كه با صدا باشد نه تبسّم كه آن محمود و ذكر آن در اوصاف حضرت رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم
هامش
[ 1 ] اين خبر در كتاب الكافى ، [ ج 2 ، ص 73 ] منقول است و مرحوم مؤلّف تمام روايت را نقل نكرده و از بقيهء روايت معناى اين دعا استفاده مىشود و ظاهر مىگردد كه المعارين جمع معار است و معار از عاريه مأخوذ است و مراد در اينجا دين و ايمانى است كه عاريت باشد . [ مصحّح قبلى ] .
[ 2 ] تحف العقول ، ص 306 .
[ 3 ] جامع السعادات ، ج 2 ، ص 290 .