و بعضى از علما اين مطلب را از معجزات با هرات آن حضرت شمرده و از زمان سلطنت ديالمه تاكنون در همه سال لواى تعزيهدارى اين مظلوم در شرق و غرب عالم برپا است و مشاهده مىشود كه مردم شيعى مذهب در ايّام عاشورا چگونه بىتاب و بىقرار هستند و در جميع بلاد مشغول نوحهسرايى و اقامهء مجلس تعزيه و بر سر و سينه زدن و لباسهاى سياه پوشيدن و ساير لوازم مصيبت هستند .
جملهاى از مورّخين نقل كردهاند كه در سنهء سيصد و پنجاه و دو ، روز عاشورا ، معزّ الدولهء ديلمى امر كرد اهل بغداد را به نوحه و لطمه و ماتم بر امام حسين عليه السّلام و آن كه زنها موها را پريشان و صورتها را سياه كنند و بازارها را ببندند و بر دكانها پلاس آويزان نمايند و طبّاخين طبخ نكنند ، زنهاى شيعه بيرون آمدند در حالى كه صورتها را به سياهى ديگ و غيره سياه كرده بودند و سينه مىزدند و نوحه مىكردند ، و سالها چنين بود . و اهل سنّت عاجز شدند از منع آن ، لكون السّلطان مع الشّيعة .
و از غرايب آن است كه در نفوس عامّهء ناس تأثير مىكند حتّى اشخاصى كه اهل اين مذهب نيستند يا كسانى كه به مراسم شرع عنايتى ندارند ، چنانچه اين مطلب واضح است ، و چنين ياد دارم وقتى كتاب تحفة العالم تأليف فاضل بارع ، سيّد عبد اللّطيف « 1 » شوشترى را مطالعه مىكردم ، ديدم شرحى عجيب از حال تعزيهدارى آتشپرستان هند نقل كرده كه در روز عاشورا مرسوم مىدارند .
و شيخ جليل و محدّث فاضل نبيل ، جناب حاج ميرزا محمّد قمى رحمه اللّه در اربعين فرموده كه : احقر در سنهء هزار و سى صد و بيست و دو ، در ايّام عاشورا در طريق كربلا بودم ، در اوّل عاشورا در يعقوبيّه كه اكثر اهل آنجا سنّى مذهب ، بلكه
هامش
( 1 ) سيّد عبد اللّطيف مذكور از احفاد سيّد نعمة اللّه جزايرى است و اين كتاب را در هند نوشته در تاريخ شوشتر و ذكر مآثر سلف خود از حال سيّد جزائرى و اولاد او تا زمان خودش و بسيارى از حالات سكنهء ديار هند را در آن درج كرده و آن كتاب را براى عمّ زاده خود سيّد ابو القاسم بن سيّد رضى ملقب به مير عالم ، به عنوان ارمغانگذارنده و به اين سبب آن را به تحفة العالم موسوم نموده و اللّه العالم ، مؤلّف رحمه اللّه .