مى گويند معاويه به حسن و حسين پسران على ( ع ) در هر سال به هر يك هزار هزار درهم جايزه مى داده است و به عبد الله بن عباس و عبد الله بن جعفر هم همان گونه مى پرداخته است . و چون معاويه مرد و يزيد بر جاى او نشست عبد الله بن جعفر پيش او رفت و گفت : امير المؤمنين معاويه براى رعايت پيوند خويشاوندى من هر سال هزار هزار درهم مى پرداخت . يزيد گفت : اينك براى تو دو هزار هزار درهم خواهد بود . عبد الله بن جعفر به يزيد گفت : پدر و مادرم فدايت باد . و سپس گفت : همانا كه من اين سخن را براى هيچ كس پيش از تو نگفتهام ، و يزيد گفت : بنابراين براى تو چهار هزار هزار درهم خواهد بود .
اين اعتراض بى ارزش است كه ، بر فرض صحت سخنان آنان ، اين گونه بخششها ، جود و سخاوت و رعايت پيوند خويشاوندى نيست ، زيرا اين اشخاص كه معاويه بر آنان بذل و بخشش مى كرده است از آن طبقه بودهاند كه از ايشان بر پادشاهى خويش بيم داشته است و از موقعيت آنان در دلهاى مردم و حق ايشان بر خلافت آگاه بوده است و در اين مورد چاره انديشى مى كرده و افزونيهايى را براى حفظ دولت و پادشاهى خود معمول مى داشته است ، آنچنان كه ما آنچه را كه خلفاى بنى هاشم - عباسيان - به فرمانروايان و دبيروان و پسر عموهاى خود مى پرداختهاند ، هرگز جود و سخاوت نمى شمريم . مأمون به حسن بن سهل ده هزار هزار درهم از درآمد غله را اختصاص داد و آن را از كرامت او نمى شمردند . همچنين هر چيزى كه در باب دلجويى و معامله سياسى و به منظور تدبير كار حكومت پرداخت شود ، جود و سخاوت نيست ، بلكه جود و سخاوت چيزى است كه پادشاهان به نمايندگان و شاعران و سخنوران و اديبان و افسانه سرايان و نظاير ايشان پرداخت مى كنند و اگر چنين نباشد بايد آنچه را كه خليفه به عنوان حقوق به سپاهيان خود پرداخت مىكند در زمرهء جود او به حساب آورد .
پرداختهايى كه در قبال عمل و به صورت مزد و براى دفع امور ناخوش صورت مى گيرد چيزى است و جود و بخشش چيز ديگرى است . وانگهى عطايى كه معاويه و يزيد بر آن گروه مى دادهاند بخشى اندك از حقوق ايشان بوده است كه بخش بيشترى از حق آنان را ضايع كردهاند . اگر بخواهم عطاهاى پادشاهان بنى عباس و پادشاهان بنى اميه را مقايسه كنم بنى اميه و ياران ايشان سخت رسوا خواهند شد كه زنان خليفگان عباسى از مردان اموى بيشتر اموال مى بخشيدهاند ، آنچنان كه اگر بذل و بخشش ام جعفر را به تنهايى در نظر بگيريم ، بيشتر از همه بذل و بخشش بنى مروان است و اين موضوع معروف است . اگر
جلوه تاريخ درشرح نهج البلاغه ( فارسى ) — صفحة 409
مساهمون: ابن أبي الحديد
ص٤٠٩