( چهار كيفيت خدمت رسان نيروهاى طبيعى )
اين چهار نيروى طبيعى را پيوسته چهار كيفيت نخستين ، يعنى گرمى ، سردى ، ترى و خشكى يارى مىكنند .
1 . حرارت « 1 » در حقيقت براى همه نيروهاى چهارگانه به صورت مشترك يارى رسان مىباشد .
2 . برودت برخى از نيروهاى طبيعى در بدن را به صورت غير مستقيم يارى مىرساند ، زيرا اثر ذاتى و مستقيم سردى ، ضديت و ستيز با همه نيروهاى طبيعى در بدن مىباشد ، زيرا كنشهاى همه نيروها به وسيله جنبش تحقق مىپذيرد « 2 » اين موضوع درباره دو كنش جذب و دفع روشن است ، ولى درباره كنش هضم نياز به توضيح دارد ؛ زيرا عمل هضم به سبب تجزيه اجزاى غليظ و به هم پيوسته و يا گردآورى اجزاى رقيق و از هم گسسته كامل مىگردد و اين گونه واكنش به سبب حركت و جنبش تجزيهاى و تركيبى ( شيميايى ) تحقق مىيابد ، و درباره نيروى ماسكه نيز بايد گفت كه آن به سبب حركت دادن رشتههاى اريب به شكلى محكم از در بر گيرندگى ، عمل مىكند .
برودت كيفيتى نابودكننده ، بى حس كننده و در نتيجه با همه نيروهاى طبيعى مخالف و از كنش آنها جلوگيرى به عمل مىآورد ، جز اين كه نيروى ماسكه را به صورت غير مستقيم بدين گونه كه رشته ليفى را بر شكل در بر گيرندگىِ مناسب و پسنديدهاى نگه مىدارد كمك مىنمايد ، بنا بر اين در كنش نيروى ماسكه « 3 » بطور مستقيم تأثيرگذار نمىباشد ، بلكه برودت ابزارى را تدارك مىبيند كه به وسيله آن ، كنش نيروى ماسكه را تحت كنترل خود در مىآورد .
هامش
( 1 ) مقصود از حرارت ، حرارت غريزى مىباشد كه حرارت مطبوع در بدن حيوان است و درباره سرمنشأ آن كه آيا سماوى است يا عنصرى ، بين حكما اختلاف نظر وجود دارد .
( 2 ) جنبش و حركت نيازمند حرارت مىباشد .
( 3 ) در نسخه بولاق « القوى دافعة » مىباشد و طبق نسخه تهران ، آملى و جيلانى « القوى الماسكه » صحيح مىباشد .