3 . بلغم آبكى ، بلغمى كه بسيار رقيق است « 1 » ؛
4 . بلغم جصّىّ ، بلغمى كه بسيار غليظ مىباشد ، و آن بلغم سفيدى ، كه گچى ناميده شده است ، « 2 » زيرا بخش لطيف آن به علت زيادى ماندن در مفاصل و منفذهاى بدن ، تحليل رفته ، ( و بخش غليظ و پر تراكم آن به جا مانده است ) اين بلغم ، غليظترين ] سفيدترين [ نوع بلغم محسوب مىشود ؛
5 . بلغم مالح ، از انواع بلغم غير طبيعى ( به لحاظ طعم ) صنف بلغم شور است ، و آن از گرمترين و خشكترين و خشك زاترين نوع بلغم است و سبب پيدايش هر شورى ( از آن جمله بلغم شور ) ، آميزش به اعتدال رطوبت آبكى كم مزه يا بىمزه با اجزاى زمينى سوخته خشك مزاج و تلخ مزه مىباشد ، و اگر اين آميزش از اعتدال ( در مقادير ) فراتر رود ، تلخ مزه مىگردد ؛ و بر همين منوال ، املاح معدنى و آبهاى شور به وجود مىآيد . و در صنعت نيز مىتوان نمك را از خاكستر و زاج و آهك و غير آن توليد نمود ، بدين صورت كه اين مواد را در آب پخته ، سپس صاف نموده و آن قدر مىجوشانند تا نمك گردد ، و يا آن را به حال خود رها مىكنند ، تا به شكل نمك بسته شود .
و همچنين هرگاه بلغم رقيق بىمزه ( بلغم تفه ) ، يا كم مزهاى كه غلبه ندارد ، با صفراى سوختة تلخ با طبيعت خشك ، به اعتدال « 3 » آميخته گردد ، به نمك تبديل گرديده و ايجاد گرمى مىنمايد ؛ و اين همان بلغم صفراوى ، مىباشد . « 4 »
حكيم فاضل جالينوس ، معتقد است : اين بلغم در اثر عفونت يا اختلاط با مائيت ، شور گرديده ، و ما مىگوييم : عفونت به سبب پيدايش سوختگى و خاكستر در آن ، با آميختن با رطوبت بلغم ، باعث شورى بلغم مىگردد .
هامش
( 1 ) اين نوع بلغم به لحاظ رقت زياد ، به آب شباهت دارد ، و لذا از همه اقسام بلغم ، سردتر و نفوذ پذيرتر در اعضا مىباشد .
( 2 ) اين بلغم از حيث رنگ و غلظت مانند گچى است كه با آب مخلوط شده باشد و با اين كه رنگ بلغم ، سفيد است ، اين نوع بلغم به لحاظ شدت سفيدى به بلغم گچى نامگذارى شده است .
( 3 ) اگر اعتدال در مقدار نباشد و درصد صفراء بيشتر باشد ، بلغم شور به وجود نمىآيد بلكه صفراى محّيّه ( از اقسام صفراء ) به دست مىآيد .
( 4 ) به طبيعت صفراء متمايل است ، لذا گرمترين نوع بلغم مىباشد .