اكنون هرگاه اعتدال مزاج نوع را مورد توجه قرار دهيم ، نزديكترين مزاج به اعتدال حقيقى ، نوع انسان است ، و هرگاه اعتدال مزاج صنف را در نظر آوريم ، رأى درست نزد ما اين است كه ساكنان سرزمين محاذى معدّل النهار ( خط استوا و حوالى آن - اقليم اول ) « 1 » كه از آفات زمينى ، مانند : شرايط نامساعد كوهها و درياها مصون بوده ، نزديكترين صنف به اعتدال حقيقى مىباشند « 2 » . نظريه فاصله داشتن ساكنان اين سرزمين از اعتدال حقيقى به لحاظ نزديكى خورشيد به آنان ، عقيدهاى باطل مىباشد ، زيرا نزديكى به خورشيد در آن ناحيه جغرافيايى ، آفت كمترى به دنبال دارد ، و تغييرات جوى در آن كمتر محسوس مىباشد ، بر عكسِ نزديكى خورشيد در اينجا « 3 » يا سرزمينهايى كه عرض جغرافيايى بيشترى دارند « 4 » اگرچه با خورشيد رو در رو نمىباشند ( خورشيد به صورت مايل مىتابد ) ، و همه حالات ساكنان خط استوا برتر و هم گونتر از ديگر مناطق مىباشد ، و هواى آن با مزاج ايشان ، ناسازگار نبوده ، بلكه پيوسته با مزاج آنان مشابهت دارد .
هامش
( 1 ) معدّل النهار ( استواء فلكى ) دايره بزرگ فلك كه منطقة البروج نيز مىنامند ، زيرا بر اساس هيئت بطلميوسى ، ستارگان روى خط فرضى آن در حركتند و محاذى آن روى زمين ، خط استوا مىباشد كه زمين را به دو نيم كره شمالى و جنوبى تقسيم مىكند . اقليم اول از نظر طول و عرض بزرگترين اقاليم مىباشد ، عرض جغرافيايى آن از خط استوا به سمت شمال 5 / 12 تا 20 درجه مىباشد . ( نخبة الدهر ، ص 20 )
( 2 ) شيخ الرئيس معتقد است كه ساكنان حوالى خط استوا ، اعدل امزجه را دارند ، در اين باره محقق طوسى - رحمه اللَّه - مىگويد : اگر مقصود ابن سينا از اعدليت مزاج ، تشابه احوال ساكنان آن به لحاظ فقدان تغييرات جوى مىباشد ، بدون ترديد منطقه استوايى نسبت به اقليم چهارم اعتدال بيشترى دارد ، ولى اگر مقصود از اعدليت مزاج ، تعامل و تعادل گرمى و سردى باشد ، اقليم چهارم به دليل مشاهده آثار مترتب بر آن از قبيل كثرت مواليد ، زيادى آبادانى ، رنگ پوست ساكنان ، . . . از خط استوا معتدلتر مىباشد .
با توجه به اين نكته ، ابن سينا آثار عوارض ناشى از زندگى در مناطق استوايى را مربوط به موقعيت اقليمى آن نمىداند ، بلكه اسباب و عوامل زمينى ، مانند : كوه و دريا را مسبّب اين رخدادهاى طبيعى قلمداد مىكند . ( گزيده از شرح آملى ، ص 68 )
( 3 ) زادگاه و محل زندگى مؤلف ؛ يعنى : اقليم سوم با عرض جغرافيايى 27 تا 33 درجه و 49 دقيقه به سمت شمال و اقليم چهارم با عرض جغرافيايى از پايان اقليم سوم تا 38 درجه و 23 دقيقه به سمت شمال ، عرض جغرافيايى . ( از كتاب نخبة الدهر فى عجائب البر و البحر ، ص 20 )
( 4 ) اقليم پنجم با عرض جغرافيايى پايان اقليم چهارم تا 43 درجه و 15 دقيقه به سمت شمال و اقليم ششم با عرض 43 درجه تا 5 / 50 درجه به سمت شمال .