اين موضوعات به مقتضاى اسباب نگه دارى تندرستى و رفع بيمارى و ابزار آن « 1 » عبارتند از :
1 . تدبير « 2 » در خوردنى و آشاميدنى ، و در برگزيدن هواى مناسب ، تقدير متناسب در حركت و سكون .
2 . درمان با دارو .
3 . درمان با دست ( مانند : شكسته بندى ، جا انداختن ، قطع كردن ، شكافتن ، جراحى و داغ نهادن ) « 3 »
همه اينها نزد طبيبان به اقتضاى حالات سه دسته ى بيماران ، افراد سالم و متوسطان تدبير مىگردد كه درباره متوسطان و اين كه چگونه طبيبان ، ايشان را متوسط بين دو دستهاى كه در حقيقت واسطهاى در بين آنان وجود ندارد ، قلمداد مىكنند ، سخن
خواهيم گفت . « 4 »
[ موضوعاتى كه علم طب به آنها نظر دارد ]
اينك كه به تفصيل درباره موضوعات علم طب سخن گفتيم ، براى ما فهرستى از موضوعاتى كه علم طب به آنها نظر دارد ، گرد مىآيد .
1 . بخش نظرى
الف . امور طبيعى پيرامون عناصر ، امزجه ، اخلاط ، اعضاى مفرد و مركب بدن ، ارواح ، قواى طبيعى و حيوانى و نفسانى ، و افعال .
ب . احوال بدن از تندرستى ، بيمارى و حالت وسط .
هامش
( 1 ) تفاوت سبب و آلت ( ابزار ) در اين است كه سبب به اعتبار تأثير در تغيير و حفظ تندرستى و آلت به اعتبار استعمال در آن اطلاق مىشود .
( 2 ) تدبير در لغت ، تصرّف را گويند و در اصطلاح اطبّا ، تصرّف در اسباب شش گانه ضرورى ( حياتى ) و در بسيارى از تعابير بقراط در خصوص تصرف در غذا ( رژيمهاى غذايى ) اطلاق شده است .
( 3 ) اين اصول سه گانه ، تدبير بدن انسان است ، و موضوعات ديگر را بايد به گونهاى در اين سه اصل گنجانيد ؛ مثلًا سرزمين و مسكن را به انتخاب هوا ، خواب و بيدارى را به مشابه خود ، حركت و سكون ، استفراغ و احتباس را به درمان با دارو .
( 4 ) در فصل دوم از فن دوم درباره گروه متوسطان توضيح داده خواهد شد .